Mu Bwongereza, umukoresha afite uburenganzira bwo kubaza umuntu usaba akazi amafaranga yahembwaga ku kazi yari asanzwe akora cyangwa umushahara yifuza kuzajya ahembwa. Gusa, usaba akazi ntabwo ategetswe gutanga ayo makuru niba atabishaka.
Abashinzwe gushaka abakozi bamaze igihe bashishikariza abakoresha kureka kubaza abakandida amateka y’imishahara yabo. Mu Muryango w’Ubumwe bw’u Burayi ho, amabwiriza mashya ateganya ko abakoresha bazajya babuzwa kubaza abakandida umushahara bahabwaga ku mirimo bakoze mbere.
Mu Bwongereza ariko, iki kibazo kiracyashobora kubazwa mu kiganiro cy’akazi. Ibi bituma abashaka akazi bibaza uburyo bwiza bwo kugisubiza nk'uko bitangazwa na BBC.
Umukoresha yemerewe kubaza iki kibazo?
Ibibazo bijyanye n’amafaranga rimwe na rimwe bituma haba ukutisanzura hagati y’umukoresha n’umuntu usaba akazi.
Louise Rudd, umujyanama mukuru mu kigo Acas gishinzwe gutanga inama ku bibazo by’akazi no gufasha gukemura amakimbirane, avuga ko nta mategeko abuza umukoresha kubaza usaba akazi umushahara ahembwa cyangwa amafaranga yifuza kuzajya ahembwa.
Icyakora, avuga ko umukoresha uhisemo kubaza iki kibazo akwiye kukibaza abakandida bose kugira ngo bose bafatwe kimwe kandi bahabwe amahirwe angana.
Mu myaka yashize, hatangijwe ubukangurambaga bwashishikarizaga abakoresha kureka kubaza abashaka akazi umushahara bahabwaga ku mirimo bakoze mbere. Ubwo bukangurambaga bwari bufite hashtag ya #EndSalaryHistory.
Umuryango Fawcett Society, uharanira uburinganire bw’abagore n’abagabo, wavuze ko kubaza umuntu umushahara yabonaga mbere bishobora gutuma ubusumbane mu mishahara bwari busanzweho bukomeza.
Uyu muryango wasobanuye ko aho guha umuntu umushahara hashingiwe ku bumenyi, ubunararibonye n’umusaruro we, umukoresha ashobora kuwushingira ku gaciro atekereza ko uwo muntu afite ndetse n’ubushobozi bwe bwo kumvikana ku mushahara.
Urugaga rw’abashinzwe gushaka no gutanga abakozi mu Bwongereza, Recruitment and Employment Confederation, na rwo rwashyigikiye iki gitekerezo, rushishikariza abakoresha kwirinda kubaza abakandida amateka y’imishahara yabo.
Mu Muryango w’Ubumwe bw’u Burayi, amabwiriza mashya azabuza abakoresha kubaza abakandida umushahara bahabwaga ku mirimo yabo ya mbere.
Mu Bwongereza, gahunda za Guverinoma ntiziteganya kubuza abakoresha kubaza iki kibazo. Ahubwo zishyira imbere ko abakoresha batangaza amakuru ajyanye n’umushahara mu matangazo y’akazi.
Wakora iki bakubajije umushahara wabonaga?
Iyo usaba akazi gashya, ushobora kuvuga umushahara wabonaga ku kazi ka mbere niba ubishaka. Ariko nta tegeko rigutegeka kuwuvuga. Bamwe mu bantu BBC News yabajije i Londres bavuze ko bashobora kuvuga umushahara urenze uwo bahabwaga kugira ngo babashe kumvikana ku mafaranga menshi mu kazi gashya.
Icyakora, inzobere ziburira abashaka akazi kwirinda kubeshya mu kiganiro cy’akazi, kuko ingaruka zo kubeshya zishobora kuba nyinshi kurusha inyungu umuntu aba yizeye kubona.
Louise Rudd avuga ko umuntu ushaka akazi ashobora guhitamo kuvuga amafaranga yifuza guhembwa aho gutangaza umushahara yabonaga mbere. Ashobora kandi gusobanura ko azi igipimo cy’umushahara usanzwe uhabwa umuntu ukora uwo mwanya.
Ibigo bishinzwe gushaka abakozi na byo bigira inama abakandida kwibanda ku bumenyi n’ubunararibonye bafite, kugira ngo ibyo bibe ari byo bishingirwaho mu kugena umushahara, aho gukoresha umushahara wabonaga mbere nk’igipimo.
Inama ku bashaka akazi
Shazia Ejaz, umuyobozi ushinzwe ubukangurambaga muri Recruitment and Employment Confederation, avuga ko abashaka akazi bakwiye kwegera ibibazo bijyanye n’umushahara bafite "ubushishozi ariko kandi bafite icyizere."
Yagize ati: "Abakandida bashobora kwibanda ku kugaragaza agaciro bazazana mu kazi, inyungu zibafitiye akamaro kurusha izindi, ndetse bakajya mu kiganiro cy’akazi bazi umushahara usanzwe uhabwa umuntu ukora uwo mwanya."
Akomeza agira ati: "Abashaka akazi bakoze ubushakashatsi ku mishahara kandi bashobora gusobanura umusanzu bazatanga ni bo baba bafite amahirwe menshi yo kubona umushahara n’inyungu bijyanye n’agaciro k’akazi bazakora."
Ibi bivuze ko umuntu usaba akazi akwiye kwibanda ku bumenyi afite, ubunararibonye n’agaciro ashobora kongera ku kigo, aho kwibanda gusa ku mushahara yabonaga ku kazi ke ka mbere.
Abashaka akazi kandi bagirwa inama yo gukora ubushakashatsi ku mishahara isanzwe itangwa ku myanya bashaka mbere yo kujya mu biganiro by’akazi.
Umuntu uzi neza agaciro k’umurimo asabira, ushobora gusobanura ubumenyi afite n’umusanzu ashobora gutanga, aba afite amahirwe menshi yo kumvikana n’umukoresha ku mushahara n’izindi nyungu bijyanye n’akazi.
Bityo, kubazwa umushahara wabonaga ku kazi ka mbere ntibivuze ko ugomba guhita uwuvuga. Ushobora ahubwo kwibanda ku gaciro uzana ku kazi, amafaranga wifuza guhembwa ndetse n’ubushakashatsi wakoze ku mushahara usanzwe uhabwa abakora uwo mwanya.
