Ibi bije mu gihe muri uku
kwezi abagore babiri bavuze ko bakorewe ihohoterwa rishingiye ku gitsina mu
mazu y’amatsinda y’abanyeshuri b’abahungu, azwi nka fraternities, hafi
ya Kaminuza ya Chicago muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika. Ibi byiyongera ku
bindi birego bisa byavuzwe muri Kaminuza ya Arizona na Kaminuza ya Cornell.
Raporo y’ishyirahamwe
ry’amakaminuza yo muri Amerika (Association of American Universities),
yavuguruwe muri 2020, igaragaza ko impuzandengo ya 26% by’abakobwa n’abagore
na hafi 7% by’abahungu n’abagabo banyura muri kaminuza bahatirizwa
gukora imibonano mpuzabitsina cyangwa ibindi bikorwa bifitanye isano na yo. Iyi
mibare igaragaza uburemere bw’iki kibazo n’impamvu hakenewe ingamba zo
kukirwanya.
Nubwo amakaminuza
n’izindi nzego z’uburezi zifite inshingano zo gukumira ibyo byaha, ababyeyi na
bo bashobora kugira uruhare mu kubikumira baganiriza abana babo ku mugaragaro
kandi mu buryo busobanutse.
Lindsay Lieberman,
umunyamategeko ukorera i Washington, DC, ukora ku manza zijyanye n’ihohoterwa
rishingiye ku gitsina, avuga ko ibiganiro nk’ibi bitagomba gutangira ari uko
umwana agiye kwiga muri kaminuza. Ahubwo, kuva akiri muto, akwiye kwigishwa
kubaha abandi no kumva ko afite uburenganzira ku mubiri we.
1. Kwigisha urubyiruko
kubaka imibanire ishingiye ku bwubahane
Abana b’ingeri zose
bakwiye kwigishwa kumenya abo bagiye kugirana na bo umubano wihariye, kububaha
no kwirinda imibanire ishingiye ku gahato.
Lieberman avuga ko guhura
n’umuntu rimwe gusa hagamijwe kugirana na we imibonano mpuzabitsina bishobora
gutera urujijo no kutumvikana, cyane cyane iyo abantu bataramenyana bihagije.
Ni ngombwa kandi kwigisha
abakobwa n’abagore ko badakwiye gushyira imbere gushimisha abandi ngo
birengagize ibyifuzo byabo. Bafite uburenganzira bwo kuvuga ko badashaka gukora
imibonano mpuzabitsina, ndetse bashobora no guhindura icyemezo bari bafashe
mbere.
Umuntu wese akwiye kumva
ko kuvuga “oya” bidakwiye kumutera ipfunwe cyangwa kumva ko yakoze amakosa.
Abanyeshuri kandi bakwiye
gusobanurirwa ko mbere yo kugirana n’umuntu imibonano mpuzabitsina, bagomba
kubanza kumenya neza ko abyemeye ku bushake bwe, nta gahato cyangwa igitutu.
Umuntu wasinze cyane
cyangwa wabaswe n’ibiyobyabwenge ashobora kutabasha gufata icyemezo cyumvikana
neza. Bityo, kuba umuntu atanze igisubizo runaka ari muri iyo mimerere
ntibihita bisobanura ko yemeye mu buryo bwuzuye.
Lieberman ashimangira ko
iyo umuntu avuze ko atabyifuza, cyangwa akabigaragaza mu bundi buryo, mugenzi
we agomba kubyubaha. Gukomeza kumwinginga, kumushyiraho igitutu cyangwa
kumuhatira kwemera kugeza yemeye kubera kunanirwa kurwanya igitutu si ukwemeranya
ku bushake.
2. Kwirinda ihohoterwa mu
birori n’ahateranira abanyeshuri
Ababyeyi bakwiye no
kwigisha abana babo uko bitwara mu birori n’ahandi hantu hateranira abantu
benshi, kugira ngo birinde ibyabashyira mu kaga kandi bafashe abandi igihe
babonye bari mu bibazo.
Inkuru ya CNN ivuga ko
ubushakashatsi bumwe bwerekanye ko mu matsinda amwe y’abanyeshuri b’abahungu,
azwi nka fraternities, hagaragara ibikorwa byinshi by’ihohoterwa
rishingiye ku gitsina ugereranyije n’abandi banyeshuri batari muri ayo
matsinda. Ibi bishobora kuba bifitanye isano n’igitutu cyo gukurikiza imyumvire
imwe y’ubugabo no gufata abagore nk’ibikoresho byo kwinezeza.
Abanyeshuri bakwiye
guhitamo aho biyumvamo umutekano, kandi bakamenya ko bashobora kwanga kujya mu
birori cyangwa ahantu babona hashobora kubashyira mu kaga.
Mbere yo kujya mu birori,
ni byiza ko abanyeshuri bajyana na bagenzi babo bumvikanye ku buryo buri wese
aza kwitwara no ku cyo bakora mu gihe hagize ugira ikibazo. Bashobora no
kumvikana ko batazasiga mugenzi wabo inyuma, cyane cyane iyo yanyoye inzoga
nyinshi cyangwa atangiye kugaragaza ibimenyetso byo kuremba.
Lieberman avuga ko
inshuti zikwiye kuganira mbere ku migambi zifite, cyane cyane nko kumvikana ko
zigaruka aho ziba kandi zikarara mu buriri bwazo, aho kugira ngo hagire ujyana
n’umuntu atazi mu buryo bushobora kumushyira mu kaga.
Ikindi, abanyeshuri
bakwiye kwita ku bandi. Iyo babonye umuntu wasinze cyane ku buryo adashobora
gufata icyemezo cyumvikana neza agiye kuva mu birori ajyanye n’umuntu atazi,
bashobora gutabara mu buryo butekanye, bakamuherekeza cyangwa bagasaba ubufasha
bw’abandi.
Ni na byiza kugenzura uko
inshuti zimeze igihe zasinze cyane, zisa n’izayobewe aho ziri cyangwa zitangiye
kwitwara mu buryo budasanzwe. Iyo umuntu abonye mugenzi we asa n’utishimiye
uburyo undi amwegera, amukoraho cyangwa amuganiriza, akwiye kumwegera akamubaza
niba ameze neza.
3. Kwemera no
gushyigikira abahuye n’ihohoterwa
Iyo umuntu abwiye mugenzi
we ko yakorewe ihohoterwa rishingiye ku gitsina, akwiye kumutega amatwi,
kumufasha no kwirinda kumucira urubanza.
Ibi birego bijyanye n’ihohoterwa
rishingiye ku gitsina ni bike cyane ugereranyije n’ibirego bitangwa.
Gushidikanya ku muntu wahishuye ko yahohotewe cyangwa kumushinja ko ari we
wabiteye bishobora kongera ububabare ndetse n’ingaruka ahura nazo.
Ahubwo, inshuti cyangwa
undi muntu ubimenye akwiye kumufasha gusobanukirwa amahitamo afite, akamureka
akifatira icyemezo ku cyo ashaka gukora.
Mu mahitamo ashobora
kugira harimo gutanga ikirego kuri polisi cyangwa ku buyobozi bw’ikigo yigamo,
kugisha inama umunyamategeko cyangwa kubiganiriza umubyeyi n’undi muntu yizeye.
Ni ngombwa ko umuntu
wahohotewe ahabwa ubufasha n’amakuru amufasha gufata icyemezo, aho guhatirwa
gukora ikintu runaka cyangwa gucibwa intege.
Kujya muri kaminuza
ntibisobanuye gusa kwiga amasomo no gutsinda ibizamini. Abanyeshuri bakwiye no
kugira ubumenyi bubafasha kurinda ubuzima bwabo, kubaha abandi no kumenya uko
bakwitwara igihe bahuye n’ihohoterwa.
Ababyeyi, abarimu
n’ubuyobozi bw’amakaminuza bafite uruhare mu kwigisha urubyiruko ko umubiri wa
buri muntu ugomba kubahwa, ko nta muntu ukwiye guhatirwa imibonano
mpuzabitsina, kandi ko kubaha icyemezo cy’undi ari ingenzi mu mibanire myiza.
Ibiganiro bitangira abana
bakiri bato kandi bigakomeza uko bakura bishobora kubafasha kumenya
uburenganzira bwabo, kwirinda ibibazo no gutabara bagenzi babo igihe babonye
bari mu kaga.
