Libani ibaye igihugu cya mbere cy'Abarabu gikuyeho burundu igihano cy’urupfu

Libani yari imaze igihe kirekire idashyira mu bikorwa igihano cy’urupfu, nubwo amategeko yayo yari akigiteganya.

Kuva mu mwaka wa 2004, nta muntu wongeye kunyongwa muri Libani. Icyo gihe igihugu cyari gifite icyo bita moratorium, ni ukuvuga ko igihano cy’urupfu cyari kigikurikizwa n’amategeko, ariko leta ikaba itagishyira mu bikorwa.

Ibi byatumaga habaho itandukaniro rikomeye: inkiko zakomezaga gutanga ibihano by’urupfu, ariko ibyo bihano ntibishyirwe mu bikorwa.

Amakuru yatangajwe mbere y’icyemezo cy’Inteko yavugaga ko hari abantu nibura 78 bari bategereje igihano cy’urupfu bakatiwe n’urukiko.

Inteko Ishinga Amategeko ya Libani igizwe n’abadepite 128. Ku wa Kabiri, 11 Kanama, benshi mu badepite bashyigikiye umushinga wo gukuraho igihano cy’urupfu.

Inkuru dukesha ikinyamakuru Reuters ivuga ko, Umutwe w’Abadepite uhagarariye Hezbollah utashyigikiye uwo mwanzuro, ndetse amakuru avuga ko uwo mutwe wavuye mu cyumba cy’Inteko mu gihe cy’amatora.

Ibi byerekana ko nubwo umwanzuro washyigikiwe na benshi, gukuraho igihano cy’urupfu byabaye mu gihe cya politiki kirimo impaka zikomeye ku bijyanye n’ubutabera, umutekano n’uburyo bwo guhana ibyaha bikomeye.

Mu gihe mbere umuntu yashoboraga gukatirwa igihano cy’urupfu ku byaha bikomeye, amategeko mashya asimbuza icyo gihano igifungo cya burundu hamwe n’imirimo y’agahato.

Ibi bivuze ko umuntu uzahamwa n’icyaha cyari gisanzwe gihanishwa urupfu atazongera gukatirwa kwicwa, ahubwo azahanishwa igifungo cya burundu hakurikijwe amategeko mashya.

Ariko haracyari ibibazo by’imikorere bigomba gukemurwa, cyane cyane uburyo ibihano bishya bizashyirwa mu bikorwa ndetse n’uko bizagira ingaruka kuri gahunda y’amagereza.

Kimwe mu bintu by’ingenzi muri iri vugurura ni uko ibihano by’urupfu byari bisanzwe byaratanzwe bigomba gusimbuzwa igifungo cya burundu.

Reuters ivuga ko Inteko yafashe icyemezo cyo guhindura ibihano by’urupfu byari bihari bikaba ibihano byo gufungwa burundu.

Ibi bivuze ko abantu bari ku rutonde rw’abakatiwe igihano cy’urupfu batagitegereje kunyongwa, ahubwo ibihano byabo bizahinduka hashingiwe ku itegeko rishya.

Ariko ikibazo cy’amategeko n’imikorere y’iyo gahunda kiracyari ingorabahizi, cyane cyane mu gihugu gifite ibibazo by’ubushobozi bw’amagereza n’ubucucike bw’imfungwa.

Libani ibaye igihugu cya mbere mu Burasirazuba bwo Hagati gikuyeho burundu igihano cy’urupfu, byongeye kandi nicyo gihugu cya mbere mu karere k’Abarabu gifashe uwo mwanzuro.

Ibi ni ingenzi kuko igihano cy’urupfu kigikurikizwa mu bihugu byinshi byo mu Burasirazuba bwo Hagati, aho ibihugu bimwe bikomeza kugikoresha ku byaha bikomeye.

Ni yo mpamvu abaharanira uburenganzira bwa muntu babona icyemezo cya Libani nk’intambwe ikomeye igana ku kurengera uburenganzira bwa muntu bwo kubaho.

Amnesty International yashimye icyo cyemezo, ikigaragaza nk’intambwe ikomeye iva ku kuba igihugu gifite ihagarikwa ry’igihe gito ry’ibihano by’urupfu kikagera ku gukuraho burundu icyo gihano mu mategeko.

Icyemezo cya Libani ni impinduka ikomeye mu mateka y’ubutabera muri icyo gihugu. Nyuma y’imyaka 22 nta muntu unyongwa, Inteko yakuyeho burundu igihano cy’urupfu, isimbuza ibihano by’urupfu igifungo cya burundu n’imirimo y’agahato.

Ku ruhande rw’abaharanira uburenganzira bwa muntu, ni intambwe igana ku kurengera ubuzima bwa muntu. Ku miryango y’abahitanywe n’ibyaha bikomeye, ariko, iki cyemezo cyumvikana nk’ukugabanya uburemere bw’igihano gikwiye abakoze ibyo byaha.