Ubushakashatsi bwakorewe ku bantu bagera ku 25.000 bwagaragaje ko buri kongera santimetero 5 ku muzenguruko w’ikibero byajyanaga no kugabanuka ku kigero cya 18% by’ingaruka zo gupfa ku mpamvu zitandukanye.
Icyakora, abashakashatsi ntibavuga ko umuntu agomba gushaka kubyibuha cyangwa kongera ibinure ku bibero kugira ngo arambe. Icy’ingenzi ni ubuzima bw’imitsi n’imbaraga z’umubiri.
Kuki ibibero bikomeye bishobora kugira akamaro?

Impuguke mu buzima bw’abageze mu zabukuru zivuga ko kimwe mu bishobora gusobanura isano iri hagati y’ibibero n’ubuzima ari ubwinshi bw’imitsi yo mu maguru.
Umubiri w’umuntu ugizwe n’imitsi myinshi, kandi imitsi yo mu maguru ni ingenzi cyane mu gukora ibikorwa bya buri munsi. Imitsi ikomeye ifasha umuntu guhaguruka, kugenda, kuzamuka ingazi no gutwara cyangwa guterura ibintu.
Porofeseri Claire Steves, impuguke mu buzima bw’abageze mu zabukuru muri King's College London, avuga ko hari ibimenyetso byinshi bigaragaza ko imitsi ifitanye isano ikomeye n’ubuzima bwiza ndetse no kuramba.
Kugira imitsi myinshi kandi ikora neza bishobora kandi gufasha umubiri kugenzura neza isukari yo mu maraso, bikagabanya ibyago byo kurwara diyabete ndetse n’indwara z’umutima.
Ubushakashatsi bwigeze gusohoka mu kinyamakuru British Medical Journal na bwo bwagaragaje ko kugira ibibero bito cyane bishobora kuba bifitanye isano no kwiyongera kw’ibyago by’indwara z’umutima n’urupfu, ku bagabo no ku bagore.
Imbaraga z’amaguru zishobora gufasha ubwonko
Akamaro k’imitsi y’amaguru ntikagarukira ku kugenda cyangwa guhaguruka gusa.
Ubushakashatsi bwakorewe ku mpanga z’abagore zisaga 300 bwagaragaje ko impanga yari ifite imbaraga nyinshi z’amaguru mu ntangiriro z’ubushakashatsi yaje kugira ubushobozi bwiza bwo gutekereza no kwibuka nyuma y’imyaka 10.
Abashakashatsi bavuga ko igihe imitsi ikoreshejwe, ishobora gukora ibinyabutabire bifasha umubiri. Ibyo binyabutabire bishobora kugira uruhare mu kugabanya ububyimbirwe mu bwonko no kurinda uturemangingo tw’imyakura.
Ibi bituma imyitozo ngororamubiri ifatwa nk’ikintu gishobora gufasha umuntu gukomeza kugira ubwonko bukora neza uko agenda asaza.
Ese umuntu yakora iki kugira ngo ibibero bye bikomere?

Abatoza imyitozo ngororamubiri bavuga ko umuntu atagomba kwibanda cyane ku kuba ibibero bye binini cyangwa bito. Icy’ingenzi ni uko bikomeye kandi bishobora gukora neza.
Elizabeth Davis, umutoza w’imikino ngororamubiri, avuga ko umuntu ushaka kugira imitsi ikomeye y’amaguru ashobora gukora imyitozo yo guterura ibiremereye.
Iyi myitozo ishobora gufasha kongera imitsi no gukomeza amagufwa, bityo ikagira uruhare mu kugabanya ibyago byo kurwara osteoporosis, indwara ituma amagufwa agira intege nke kandi akoroha kuvunika.
Davis avuga ko gukora imyitozo y’amaguru inshuro ebyiri cyangwa eshatu mu cyumweru bishobora kuba intangiriro nziza. Icyakora, umuntu agomba gutangirira ku rwego ashoboye, hanyuma akagenda yongera uburemere n’ubukana bw’imyitozo buhoro buhoro.
Imbaraga ni ingenzi kuruta ubunini
Nubwo ubushakashatsi bwagaragaje isano hagati y’umuzenguruko w’ibibero n’ubuzima, abahanga bashimangira ko ubunini bw’ikibero atari bwo buryo bwonyine bwo kumenya niba umuntu afite ubuzima bwiza.
Ubushakashatsi bwakorewe ku bantu bafite imyaka 70 kuzamura bwagaragaje ko kugira imitsi y’amaguru idakomeye bishobora kuba bifitanye isano rikomeye n’ibyago byo gupfa kurusha kuba umuntu afite ibibero bito.
Ibi bisobanura ko umuntu adakwiye guhangayikishwa gusa n’uko ibibero bye bingana. Ahubwo akwiye kwibanda ku kubaka imitsi, gukora siporo no kugira ubuzima bukora neza.
Ese ibinure byo ku bibero na byo bifite akamaro?

Abashakashatsi bavuga ko ibinure bibikwa mu bice bitandukanye by’umubiri bitagira ingaruka zimwe ku buzima.
Ibinure byo mu nda, cyane cyane ibizengurutse ingingo z’imbere, bizwi nka visceral fat, bishobora guteza ibibazo bikomeye. Bifitanye isano n’ibyago bya diyabete yo mu bwoko bwa kabiri, indwara z’umutima ndetse n’indwara z’umwijima.
Ku rundi ruhande, ibinure bibikwa mu gice cyo hasi cy’umubiri, harimo ku bibero, bishobora kugira uruhare mu kurinda umubiri.
Uturemangingo tw’ibinure two muri ibi bice dushobora gufasha gufata aside irike ishobora kwangiza umubiri. Ibi bishobora kugira uruhare mu kugabanya cholesterol mbi, izwi nka LDL, no kongera cholesterol nziza, izwi nka HDL.
Ibinure byo mu gice cyo hasi cy’umubiri bishobora kandi kuba ububiko bw’ingufu umubiri ushobora gukoresha mu gihe cy’uburwayi cyangwa igihe umuntu adashobora kubona ibiryo bihagije.
Icyakora, ibi ntibivuze ko kugira ibinure byinshi ku mubiri ari byiza. Ubwinshi bw’ibinure, cyane cyane ibyo mu nda, bushobora kongera ibyago by’indwara zitandukanye.
Uko tugenda dusaza, imitsi igira akamaro kurushaho
Uko umuntu agenda asaza, imitsi ishobora kugabanuka mu bunini no mu mbaraga. Ibi bishobora guterwa n’indwara yitwa sarcopenia, ijyanye no gutakaza imitsi n’imbaraga zayo.
Iyo imitsi igabanutse, umuntu ashobora kugira intege nke, kugwa kenshi ndetse no kugira ikibazo cyo gukora ibikorwa bya buri munsi.
Kugabanya imitsi bishobora kandi kugira ingaruka ku magufwa, bigatuma umuntu agira ibyago byinshi byo kurwara osteoporosis no kuvunika.
Ni yo mpamvu impuguke zishishikariza abantu gukomeza gukora imyitozo ngororamubiri no kubaka imitsi, nubwo baba bageze mu zabukuru.
Impuguke mu buzima zishimangira ko abantu badakwiye gushingira agaciro k’umubiri ku isura yawo gusa.
Ahubwo umuntu akwiye kwibaza ati: “Umubiri wanjye ushobora gukora iki?”
Ibibero bikomeye bishobora gufasha umuntu gutwara umwana, kuzamuka ingazi, gutembera intera ndende, guterura ibintu no gukora imirimo yo mu rugo atananirwa cyane.
Tasha Thompson, umukinnyi w’imikino ngororamubiri wo mu Bwongereza akaba yarashinze itsinda rya siporo Black Girls Do Run, avuga ko yahoze atishimira ibibero bye.
Yabanje kumva ko kuba ibibero bye bitari bito bihagije byari ikibazo, kubera igitekerezo cy’uko umuntu mwiza agomba kugira amaguru maremare kandi ananutse.
Ariko nyuma yaje guhindura uko abona umubiri we. Aho kuvuga ko afite “ibibero bininii”, ubu avuga ko afite “ibibero bikomeye.”
Avuga ko kuba abantu bafite imiterere n’ingano zitandukanye bidakwiye kuba ikibazo, kuko icy’ingenzi atari uko umubiri usa, ahubwo ari icyo umubiri ushobora gukora.
Ubushakashatsi bwerekana ko kugira ibibero binini cyangwa bifite imitsi myinshi bishobora kuba bifitanye isano n’ubuzima bwiza no kuramba. Ariko ibi ntibivuze ko umuntu agomba gushaka kubyibuha cyangwa kongera ibinure ku bibero.
Icy’ingenzi ni ukugira imitsi ikomeye, gukora siporo buri gihe, kurya indyo yuzuye no kurinda umubiri indwara.
Ku bantu bose, cyane cyane uko imyaka igenda yiyongera, gukomeza imitsi y’amaguru bishobora gufasha mu kugenda, guhagarara, gukora imirimo ya buri munsi, gukomeza amagufwa ndetse no kubungabunga ubushobozi bwo gukora.
Muri make, ubuzima bwiza ntibupimirwa ku bunini bw’ibibero cyangwa ku isura y’umubiri gusa. Icy’ingenzi ni imbaraga z’umubiri n’ubushobozi bwo kuwukoresha neza.

