Nubwo intambara ikunze kugaragara nk’isoko y’ibihombo, amateka agaragaza ko hari ibihugu, ibigo ndetse n’abashoramari bamwe na bamwe bashobora kubona inyungu mu bibazo nk’ibi, mu gihe abaturage n’ubukungu bw’Isi ari byo bikunze kwishyura ikiguzi gikomeye kurushaho.
Umuhora wa Hormuz
Iran ni kimwe mu bihugu bifite umutungo munini wa peteroli ku Isi kandi ikagenzura hafi y’inzira ya Hormuz, inyuramo igice kinini cya peteroli icuruzwa ku masoko mpuzamahanga. Iyo habaye umutekano muke cyangwa amakimbirane ya gisirikare, ibiciro bya peteroli bihita bizamuka bitewe n’ubwoba bw’abashoramari n’abacuruzi.
Ibi bituma ibihugu bicukura peteroli byinshi ndetse n’amasosiyete akomeye akora muri uru rwego byinjiza amafaranga menshi kurushaho kubera izamuka ry’ibiciro ku rwego mpuzamahanga.
Ku rundi ruhande, intambara hagati ya USA na Iran ishobora kongera isoko ry’inganda zikora intwaro. Mu bihe nk’ibi, ibihugu byinshi byongera amafaranga bishora mu gisirikare no mu mutekano, bikagura indege z’intambara, misile, radar n’ibindi bikoresho bya gisirikare.
Amasosiyete akomeye akora intwaro akunze kuba mu ba mbere bungukira mu makimbirane mpuzamahanga kuko ibisabwa ku isoko ryabyo byiyongera mu buryo bugaragara.
Hari kandi n’abasesenguzi bavuga ko ibihugu bimwe bikomeye bishobora kubona amahirwe yo kongera ijambo ryabyo muri dipolomasi mpuzamahanga. Mu gihe USA nkigihugu gikomeye.
cyaba gihugiye mu ntambara ibihugu nka China cyangwa u Burusiya nibindi bikomeye bishobora gushaka kongera uruhare rwabyo mu bibazo by’Isi no kwagura ubufatanye n’ibihugu bitandukanye. Ibi bishobora kubifasha kongera imbaraga zabyo mu ruhando mpuzamahanga no kubona inyungu za politiki n’ubukungu mu gihe kiri imbere.
Nubwo hari ibice bimwe bishobora kubona inyungu, impuguke nyinshi zigaragaza ko abaturage ari bo bahura n’ingaruka zikomeye kurusha abandi. Intambara ikunze gutuma ibiciro by’ibikomoka kuri peteroli bizamuka, ubucuruzi mpuzamahanga bugahungabana, ishoramari rikagabanuka ndetse n’ubukungu bw’ibihugu byinshi bugahura n’ibibazo.
Ku baturage bo muri Iran, ingaruka zishobora kurushaho gukomera bitewe n’ibihano mpuzamahanga, iyangirika ry’ibikorwa remezo n’ihungabana ry’ubuzima bwa buri munsi.
N’ibihugu biri kure y’urugamba bishobora kugerwaho n’ingaruka z’ayo makimbirane. U Rwanda, n’ibindi bihugu byinshi bitumiza peteroli hanze, rushobora guhura n’izamuka ry’ibiciro by’ibikomoka kuri peteroli, bikagira ingaruka ku bwikorezi, ku bucuruzi ndetse no ku mibereho y’abaturage muri rusange.
Iyo ibiciro bya peteroli bizamutse ku rwego mpuzamahanga, akenshi n’ibiciro by’ibindi bicuruzwa n’akazi ko gutwara abantu n’ibintu birazamuka ugasanga gukora ingendo kuri bamwe ni ikintu gikomeye.
Amateka y’Isi agaragaza ko intambara zose zifite abo zungukira n’abo zihombya, ariko akenshi inyungu zigarukira ku mubare muto w’ibigo cyangwa ibihugu, mu gihe igihombo gikora ku baturage benshi.
Ni yo mpamvu abahanga mu bya politiki n’ubukungu bavuga ko nubwo hari abashobora kubona inyungu z’igihe gito mu ntambara hagati ya USA na Iran, amahoro niyo afitiye inyungu nyinshi abaturage k’Isi muri rusange.
Mu by’ukuri, ikibazo gikomeye si ukumenya uzunguka amafaranga cyangwa inyungu za politiki muri iyi ntambara, ahubwo ni ukureba igiciro Isi yose ishobora kuyitangamo mu gihe amakimbirane yaba ahindutse intambara yeruye. Kuko mu mateka menshi, intambara zagiye zitangira nk’izireba ibihugu bike, ariko ingaruka zazo zikagera ku Isi yose.