Ikibazo cy’imyambarire si gishya; hari uwagejejwe mu Rukiko nyuma y’igitaramo

Mu Rwanda, imyambarire y’abakobwa n’abagore mu bikorwa by’imyidagaduro imaze igihe iba ingingo y’impaka, cyane cyane iyo imyambaro ifatwa nk’igaragaza ibice by’umubiri bifatwa nk’iby’ibanga.

Muri Kanama 2026, iki kibazo cyongeye kuvugwa cyane nyuma y’ibyabereye mu gitaramo cya Diamond Platnumz cyabereye i Kigali ku wa 30 Kanama.

Hari abakobwa bavuze ko babujijwe kwinjira mu gitaramo kubera imyambarire yabo, ibintu byakurikiwe n’impaka zikomeye ku mbuga nkoranyambaga.

Ariko ikibazo cyongeye kugira ubukana kurushaho nyuma y’amashusho yakwirakwiye agaragaza abapolisi babiri bafata umukobwa wari wambaye ikanzu ngufi.

Ibi byatumye benshi bibaza aho umurongo uri hagati yo kubahiriza umuco n’indangagaciro by’igihugu, kurinda icyubahiro cya muntu no guha abantu ubwisanzure bwo guhitamo imyambarire yabo.

Polisi y’u Rwanda na yo yatangaje ko yamenye ikibazo cy’umupolisi wagaragaje imyitwarire idakwiye ubwo yabwiraga amagambo atari meza umukobwa washakaga kwinjira mu gitaramo, akamusaba kubanza kwambara imyambaro imukwiriye.

Ariko mbere y’ibi byose, hari indi nkuru yabaye mu 2022 yasize amateka akomeye mu mpaka ku myambarire mu bitaramo.

Mugabekazi Liliane: Inkuru yatangiriye ku ifoto irangira mu rukiko

Ku wa 30 Nyakanga 2022, inyubako ya BK Arena yari yuzuye abantu bari baje mu gitaramo cy’umuhanzi w’Umufaransa ukomoka muri Cameroun, Tayc.

Igitaramo cyarangiye benshi bishimye, ariko nyuma yacyo havugwa cyane ifoto y’umukobwa witwa Mugabekazi Liliane.

Ifoto ye yakwirakwiye ku mbuga nkoranyambaga, igaragaza imyambarire bamwe bafashe nk’idakwiriye, maze impaka zirakomera.

Ibyari byatangiriye ku ifoto byaje kugera ku nzego z’umutekano n’ubutabera.

Mugabekazi yatawe muri yombi ku wa 7 Kanama 2022, nyuma y’aho ifoto ye ikwirakwiye, aza gushyikirizwa ubutabera ashinjwa icyaha cyo gukorera ibiterasoni mu ruhame.

Ku wa 18 Kanama 2022, yagejejwe imbere y’Urukiko rw’Ibanze rwa Kicukiro kugira ngo aburane ku ifungwa n’ifungurwa ry’agateganyo.

Ubushinjacyaha bwamusabiraga gufungwa by’agateganyo iminsi 30, buvuga ko hari impamvu zikomeye zatumaga hakenerwa ko akomeza gufungwa kugira ngo azaboneke igihe cyose inzego z’ubutabera zamukenera.

Bwanavugaga ko kumurekura bishobora gutiza umurindi abandi bakobwa gukora ibikorwa nk’ibyo bwamuregaga.

Mugabekazi we yari afite uko abibona.

Mu kwiregura, yavuze ko atigeze ajya mu gitaramo yambaye ubusa, ndetse ko iyo aza kuba yari yambaye mu buryo budakwiriye nk’uko byavugwaga, abapolisi bari ku muryango wa BK Arena batari kumwemerera kwinjira.

Yasobanuye ko mu gihe igitaramo cyari kiri kuba ikoti rye ryaje gufunguka, umuntu atazi akamufotora. Yavuze ko kuba yaragaragaye muri ubwo buryo byagombaga kubazwa uwamufotoye.

Hari aho yavuze ati “Sinigeze njya mu gitaramo nambaye ubusa. Iyo biba ari uko byagenze, abapolisi bari ku muryango bari kuba batanyemereye kwinjira.”

Yaregwaga iki?

Ubushinjacyaha bwamuregaga icyaha cyo gukorera ibiterasoni mu ruhame, gishingiye ku buryo yari agaragaye muri ya foto.

Ni icyaha giteganywa n’ingingo ya 135 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano.

Mu buryo bworoshye, amategeko ahana ibikorwa bifatwa nk’ibiteye isoni bikorerwa ahantu hahurira abantu cyangwa bigakwirakwizwa ku buryo bigera ku bantu benshi.

Ibi byatumye urubanza rwa Mugabekazi ruba ikintu cyarebwe cyane, kuko ikibazo kitari kikiri imyambarire gusa, ahubwo cyari kimaze kugera ku rwego rw’ubutabera.

Urukiko rwaje kumurekura

Nyuma y’iburanisha ku ifungwa n’ifungurwa ry’agateganyo, urukiko rwaje gufata umwanzuro wo kumurekura.

Ku wa 19 Kanama 2022, umunyamategeko we, Vincent Ndikumana, yabwiye BBC Gahuzamiryango ko Mugabekazi yafunguwe by’agateganyo.

Yasobanuye ko urukiko rwageze ku mwanzuro w’uko nta mpamvu zikomeye zari zihari zatuma akomeza gufungwa mbere y’uko urubanza rwe ruburanishwa mu mizi.

Ibi byari bisoje igice kimwe cy’inkuru yari yatangiye ku ifoto yafashwe mu gitaramo. Ariko ikibazo cy’imyambarire mu bikorwa by’imyidagaduro cyo nticyarangiriye aho.

Imyaka ine irashize, ikibazo kiragarutse

Iyo urebye ibyabaye muri Kanama 2026, ushobora gutekereza ko impaka ku myambarire mu bitaramo ari ikibazo gishya.

Ariko inkuru ya Mugabekazi Liliane yo mu 2022 igaragaza ko iki kibazo kimaze imyaka myinshi kiri mu biganiro by’Abanyarwanda.

Itandukaniro rishobora kuba riri ku buryo ikibazo kigaragara no ku buryo abantu bagisubiza.

Muri 2022, inkuru yibandaga cyane ku ifoto y’umukobwa wari witabiriye igitaramo cya Tayc, gufatwa kwe, kuregerwa mu rukiko no kujya impaka ku cyaha cyo gukorera ibiterasoni mu ruhame.

Muri 2026, impaka zongeye kuvuka nyuma y’uko abakobwa bamwe babujijwe kwinjira mu gitaramo kubera imyambarire, hakaza n’amashusho y’abapolisi bafata umukobwa wari wambaye ikanzu ngufi.

Ibi byatumye iki kibazo gikomera kurushaho, kuko abantu batangiye kwibaza niba uburyo bwo gukemura ikibazo cy’imyambarire bushobora ubwabwo kuba ikibazo.

Ku ruhande rumwe, hari abavuga ko imyambarire igomba kubahiriza umuco n’indangagaciro by’Abanyarwanda, cyane cyane ahantu hahurira abantu benshi.

Ku rundi ruhande, hari ababona ko umuntu akwiye kugira ubwisanzure bwo kwihitiramo imyambarire, cyane cyane mu bikorwa by’imyidagaduro n’imyambarire aho guhanga no kwigaragaza ari kimwe mu bigize uruganda.

Iki ni cyo kibazo cyongeye kuba ingingo nkuru y’ibiganiro nyuma y’ibyabaye muri Kanama 2026.

Ni ikibazo kigaragaza ko ikibazo kitakiri ku myenda gusa, ahubwo ko cyageze ku buryo inzego za Leta, abategura ibitaramo, abitabira ibitaramo ndetse n’abakoresha imbuga nkoranyambaga bagomba kugirana imyumvire imwe ku cyubahiro, umutekano n’ubwisanzure.

Inkuru ya Mugabekazi Liliane ni imwe mu nkuru zikomeye zerekana uko ikibazo cy’imyambarire gishobora kuva ku mpaka zo ku mbuga nkoranyambaga kikagera mu nzego z’ubutabera.

Mu 2022, ifoto imwe yafashwe mu gitaramo cya Tayc yatumye umukobwa ajya mu maboko y’inzego z’ubutabera, akagezwa imbere y’urukiko ashinjwa gukorera ibiterasoni mu ruhame, nubwo nyuma yaje kurekurwa by’agateganyo.

Mu 2026, ikibazo cyongeye kwigaragaza mu isura nshya: abakobwa babuzwa kwinjira mu gitaramo kubera imyambarire, umupolisi agira imyitwarire idakwiye ku mukobwa, abandi bapolisi bagafatwa amashusho bafata umukobwa wari wambaye ikanzu ngufi.

Ibi byose bigaragaza ko impaka ku myambarire atari iz’uyu mwaka cyangwa igitaramo kimwe.

Ni ikibazo kimaze igihe gikora ku bintu byinshi birimo umuco, amategeko, ubwisanzure bw’umuntu, ubucuruzi bw’imyidagaduro, inshingano z’abategura ibitaramo n’imyitwarire y’inzego z’umutekano.

Kandi uko imyidagaduro n’imyambarire bikomeza guhinduka, birashoboka ko iki kibazo kizakomeza kugaruka mu bundi buryo.

Muri Kanama 2022, Mugabekazi Liliane yisanze imbere y’Urukiko yisobanura ku mpamvu yaserutse uku mu gitaramo Tay C yakoreye muri BK Arena