Raporo ya Global Peace Index (GPI) 2026 yakozwe n'ikigo cya Institute for Economics & Peace igaragaza ko amahoro ku isi yagabanutse ku nshuro ya 15 mu myaka 18 ishize. Intambara n'amakimbirane ari kubera muri Sudan no mu bindi bice by'isi biri mu byatumye umutekano rusange ukomeza kuzamba.
Nubwo bimeze bitya hari ibihugu byinshi byo muri Afurika byakomeje kwitwara neza mu bipimo by'amahoro n'umutekano. Iyi raporo yasesenguye ibihugu 163 ikoresheje ibipimo 23 birimo umutekano w'abaturage, amakimbirane ari imbere mu gihugu n'urwego rw'igisirikare.
Nk’uko tubikesha Business Insider Africa, Maurice iyoboye urutonde rw’ibihugu 10 by’Afurika byagaragaye nk'ibitekanye kurusha ibindi mu mwaka wa 2026:
1. Maurice
Maurice ni yo yaje ku mwanya wa mbere muri Afurika n’amanota 1.586, ndetse iza ku mwanya wa 18 ku rwego rw'Isi.
Iki gihugu cyo mu nyanja y'Ubuhinde kizwiho ituze rya politiki, inzego za demokarasi zikomeye, ubukungu butandukanye ndetse n'ibyaha bikorerwa abaturage biri ku rwego rwo hasi. Uko ubutegetsi busimburana mu mahoro byakomeje kugiha amanota meza mu bipimo by'umutekano.
2. Guinée Équatoriale
Iki gihugu gifite amanita 1.720 cyaje ku mwanya wa 38 ku Isi no ku wa kabiri muri Afurika. Nubwo gikunze kunengwa ku mikorere ya politiki, gifite urwego rwo hasi rw'amakimbirane n'ibikorwa by'urugomo. Kuba kitarahuye n'intambara cyangwa imvururu zikomeye byagifashije kuzamuka ku rutonde.
3. Botswana
Botswana yaje ku mwanya wa 50 ku Isi no ku wa 3 muri Afurika ku manota 1.823. Ni kimwe mu bihugu bifite demokarasi ihamye muri Afurika kuva cyabona ubwigenge mu 1966. Inzego zacyo z'imiyoborere zikora neza, ruswa iri hasi, mu gihe umutungo ukomoka kuri diyama wagize uruhare mu iterambere n'umutekano by'abaturage.
4. Gambiya
Gambiya yaje ku mwanya wa 56 ku Isi n’amanota 1.837. Nyuma y'impinduka za demokarasi zabaye mu mwaka wa 2017, iki gihugu cyagaragaje intambwe ikomeye mu kubungabunga ituze n'umutekano. Nubwo ari kimwe mu bihugu bito muri Afurika, cyashoboye kwirinda amakimbirane akomeye.
5. Madagascar
Madagascar yaje ku mwanya wa 59 ku Isi no ku wa 5 muri Afurika ifite amanita 1.849. Kuba ari ikirwa kiri kure y'umugabane w’Afurika byagifashije kwirinda ibibazo byinshi by'umutekano biboneka mu bindi bihugu. Nubwo kigihura n'ibibazo by'ubukungu n'ibibazo bya politiki rimwe na rimwe, amakimbirane akomeye ni make cyane.
6. Namibia
Iki gihugu kiri ku mwanya wa 63 ku Isi no ku wa 6 muri Afurika gifite amanita 1.872. Kuva cyabona ubwigenge mu mwaka wa 1990, cyakomeje kubaka izina ry'igihugu kirangwa n'ituze, imiyoborere myiza n'umutekano. Umubare muto w'abaturage ndetse n'inzego zikora neza byagize uruhare mu mahoro igihugu gifite.
7. Morocco
Morocco yaje ku mwanya wa 65 ku Isi naho muri Afurika iba 7 ifite amanota 1.887. Mu myaka ibiri ishize, yashoye imari nyinshi mu rwego rw'umutekano, ibikorwa remezo n'iterambere ry’ubukungu.
Nubwo ihanganye n'ibibazo bya politiki n'umutekano birebana n'ibihugu byo mu karere (geopolitical), yakomeje kugumana ituze imbere mu gihugu.
8. Sierra Leone
Iki gihugu cyaje ku mwanya wa 74 ku Isi no ku wa 8 muri Afurika ku manota 1.937. Nyuma y'intambara y'abenegihugu yo mu myaka ya 1990 n'intangiriro za 2000, Sierra Leone yakoze urugendo rukomeye rwo kongera kubaka inzego zayo no gukomeza kubungabunga amahoro.
9. Sénégal
Sénégal yaje ku mwanya wa 75 ku Isi no ku wa 9 muri Afurika ku manota 1.939. Ifite amateka maremare y'inzibacyuho za politiki zibera mu mahoro ndetse n'inzego zikomeye ugereranyije n'ibihugu byinshi byo muri Afurika y'Iburengerazuba. Umurwa mukuru Dakar wabaye igicumbi cy'ubucuruzi, dipolomasi n'umuco muri aka karere.
10. Ghana
Ghana ni yo isoza uru rutonde ku mwanya wa 76 ku Isi no ku wa 10 muri Afurika ku manota 1.943. Iki gihugu kizwiho amatora aba mu mahoro, uruhare rw'abaturage mu miyoborere mwiza no muri politiki. Kugeza ubu gikomeje kuba kimwe mu bihugu bikomeye mu bucuruzi, imari na dipolomasi muri Afurika y'Iburengerazuba.
Mu gihe isi ikomeje guhura n'ibibazo by'umutekano n'amakimbirane, uru rutonde rugaragaza ko hari ibihugu by’Afurika bikomeje gutanga urugero rwiza rw'uko amahoro, imiyoborere myiza n'iterambere bishobora kujyana. Ibi kandi bitanga icyizere ko umugabane w’Afurika ushobora gukomeza gutera imbere mu kubaka ibihugu bitekanye kandi birambye.