Umuryango GiveDirectly, uzwiho guha amafaranga abaturage
bafite amikoro make kugira ngo bayakoreshe mu byo bakeneye, wizihije imyaka 10
umaze ukorera mu Rwanda, aho ibikorwa byawo byibanda ku gufasha imiryango
kwikura mu bukene no kubaka imibereho irambye. Ibirori byabereye kuri Kigali Marriott
Hotel, kuri uyu wa Gatanu tariki 16 Ukwakira 2026.
Uyu muryango watangiye ibikorwa mu Rwanda mu 2016, utanga
amafaranga ku baturage kugira ngo babashe kwishyura ibikenewe mu buzima bwa
buri munsi, gukemura ibibazo byari bibaremereye no gushora mu bikorwa bibafasha
kwiteza imbere.
Mu butumwa bwatanzwe mu kwizihiza iyi myaka 10, GiveDirectly
yagaragaje ko imaze gutanga inkunga y’arenga miliyoni 150 z’amadolari ya
Amerika, igera ku bantu barenga ibihumbi 264 mu turere 23 muri 30 tugize u
Rwanda.
Iyi nkunga itangwa binyuze mu ikoranabuhanga rya Mobile
Money, igafasha abaturage bo mu byaro no mu mijyi, impunzi n’indi miryango
ifite ubushobozi bucye.
Icyihariye kuri ubu buryo ni uko umuryango uha abaturage
amafaranga utabashyiriraho amabwiriza yihariye y'ibyo bagomba kuyaguramo.
Umuryango uba wizeye ko nyir’ukuyahabwa ari we uzi neza ibibazo afite, ibyo
ashyira imbere n'icyamufasha gutera intambwe igana ku mibereho myiza.
Mu gihe hari gahunda z'ubufasha zitanga ibiribwa, ibikoresho
cyangwa izindi serivisi byateguwe mbere, GiveDirectly yo ishingira ku guha
umuryango amafaranga kugira ngo uhitemo icyo uyakoresha.
Ku muryango umwe, ashobora kuba igisubizo ku kibazo
cy'amafaranga y'ishuri ry'abana cyangwa kwivuza. Ku wundi, ashobora kuba
igishoro mu buhinzi, ubworozi, ubucuruzi buciriritse cyangwa kubaka no gusana
inzu.
Hari n'abashobora kuyakoresha bishyura imyenda yari imaze
igihe ibabuza gutera imbere, bakabona uburyo bushya bwo gucunga ubuzima bwabo.
Umuyobozi wa GiveDirectly mu Rwanda, Gloria Ngabire,
agaragaza ko amafaranga arenga miliyoni 150 z'amadolari amaze gutangwa
atagarukira ku mubare w'amafaranga yavuye mu kigega cy'umuryango, ahubwo ko
anagaragaza amahitamo imiryango ibihumbi n'ibihumbi yakoze kugira ngo yubake
ejo hazaza hayo.
Yavuze ati: “Mu myaka 10 ishize, twabonye impinduka zihuse
ziyobowe n'abahawe inkunga. Amafaranga arenga miliyoni 150 z'amadolari yatanzwe
ahagarariye ibyemezo ibihumbi n'ibihumbi imiryango yafashe ku hazaza hayo.
Uruhare rwacu ni ugushyigikira ibyo byemezo tubaha ubushobozi bw'amafaranga.
Abahawe inkunga ni bo ubwabo bayoboye impinduka.”
Ubu buryo bushingira ku gitekerezo cy'uko gufasha umuntu
atari ukumuhitiramo ibyo akeneye, ahubwo ari ukumuha ubushobozi bwo
kubyihitiramo no kubishyira mu bikorwa.
Icyakora, guhabwa amafaranga ntibivuze ko buri muryango
uhita uva mu bukene burundu. Uko azakoreshwa, amahirwe yo kubona akazi, uko
amasoko ahagaze, ubuzima bw'abagize umuryango n'ibindi bibazo bishobora kuvuka
ni bimwe mu bigira uruhare mu kumenya niba iterambere ryagezweho riramba.
Mu mibare GiveDirectly yagaragaje mu isuzuma rya gahunda
yakoreye i Nyagisozi, harimo impinduka ku mibereho y'imiryango n'uburyo abana
bitabira ishuri.
Uyu muryango uvuga ko mu bana 128 bari barataye ishuri, 126
bongeye kurigarukamo nyuma y'uko imiryango yabo ihabwa amafaranga.
Iyi mibare igaragaza uko inkunga y'amafaranga ishobora
gufasha umuryango gukemura ibibazo bishobora gutuma umwana adakomeza kwiga, nko
kubura amafaranga y'ibikoresho cyangwa ibindi bikenerwa mu buzima bwa buri
munsi.
Mu bijyanye n'ibiribwa, imibare y'igenzura ry'iyi gahunda
igaragaza ko mbere y'inkunga, ingo zigera kuri 68% zari zifite ikibazo cyo
kurya rimwe ku munsi cyangwa munsi yaho. Nyuma y'inkunga, uwo mubare
wagabanutse ugera kuri 27%, mu gihe ingo 72% zari zigeze ku rwego rwo kurya
kabiri ku munsi.
Ibyo si byo gusa byagaragaye. Mu mibare y'iyi gahunda, ingo
2.386 zivugwamo ko zateye intambwe mu kunoza amazu yazo, mu gihe ingo 993 zabashije
kubona ubutaka bw'inyongera bwo guhinga. Abahawe inkunga kandi baguze inka 674.
Iyi mibare itanga ishusho y'uburyo imiryango imwe n'imwe
yakoresheje amafaranga mu gukemura ibibazo by'ibanze no kongera ubushobozi bwo
kwiteza imbere.
Gusa, ni ngombwa kumenya ko iyi mibare ireba gahunda
yakorewe i Nyagisozi, bityo itagomba gufatwa nk'ihagarariye buri muryango wose
wahawe inkunga mu Rwanda.
Gloria Ngabire yavuze ko intego atari ukureba gusa impinduka
zigaragara amafaranga akimara gutangwa, ahubwo ari ukumenya niba umuryango
ushobora kuzikomeza no mu myaka ikurikiraho.
Yagize ati: “Inshingano yacu ni ukureba ibirenze inkunga ya
mbere, tukamenya niba iterambere ryagezweho rikomeza.”
Mu myaka ishize, u Rwanda rwagiye rushyira imbaraga muri
gahunda zo kugabanya ubukene no kuzamura imibereho y'abaturage. GiveDirectly
ivuga ko ibikorwa byayo bigamije gutanga umusanzu muri iyo gahunda, ku
bufatanye na Guverinoma y'u Rwanda, abaturage n'abandi bafatanyabikorwa.
Umuryango ushimangira ko nta rwego rumwe rushobora
kwiyitirira rwonyine intambwe igihugu kimaze gutera mu kugabanya ubukene, kuko
igira uruhare rw'inzego za Leta, abaturage, abikorera n'imiryango itandukanye
ikora mu iterambere.
Imibare y'ubushakashatsi ku mibereho y'ingo mu Rwanda,
EICV7, igaragaza ko igipimo cy'ubukene cyavuye kuri 39,8% mu 2017 kigera kuri
27,4% mu 2024, hakoreshejwe uburyo bwavuguruwe bwo kubara imibare kugira ngo
ibipimo by'iyo myaka bigereranywe mu buryo bufite ishingiro.
Nubwo iyi mibare igaragaza intambwe igihugu cyateye,
ntihagije kwemeza uruhare rwihariye rw'umuryango umwe muri izo mpinduka. Kugira
ngo hamenyekane umusaruro wa GiveDirectly mu buryo bwihariye, hakenewe
ubushakashatsi n'isuzuma byerekana impinduka zabaye mu miryango yahawe inkunga,
ugereranyije n'ibindi bintu byagize uruhare mu mibereho yayo.
Ubu ni bumwe mu buryo umuryango uvuga ko uzibandaho mu myaka
10 iri imbere: gukusanya ibimenyetso bifatika, kumenya impinduka ziramba no
gukoresha ibyavuye mu isuzuma mu kunoza gahunda zawo.
Guverineri w'Intara y'Amajyaruguru, Mugabowagahunde Maurice,
na we yagaragaje ko bishimira imyaka GiveDirectly imaze ikorera muri iyi ntara,
anavuga ku kamaro k'ubufatanye mu rugamba rwo kurwanya ubukene.
Yagaragaje ko iterambere rirambye ritagarukira ku mafaranga
umuryango uhawe, ahubwo ko rishingira no ku bushobozi bwo gukomeza kubona
imibereho, kwita ku bana, kubona serivisi z'ibanze no guhangana n'ibibazo
bishobora kuvuka.
Mu rwego rwo gukomeza gushyigikira gahunda zo kugabanya
ubukene, gahunda y'imyaka itanu yo gufatanya gutera inkunga igamije gukusanya
nibura miliyoni 150 z'amadolari ya Amerika. Iyi ntego izasaba ko amafaranga ateganyijwe
aboneka, agakoreshwa neza kandi umusaruro wayo ugapimwa.
Ibi bishimangira ko inkunga y'amafaranga ishobora gufasha
umuryango gutangira urugendo rwo kwiteza imbere, ariko ko kugira ngo urwo
rugendo rurambe hakenewe n'ibindi: serivisi rusange zikora neza, amasoko afasha
abaturage kubona aho bagurishiriza ibyo bakora, amahirwe y'akazi n'uburyo bwo
guhangana n'ibibazo by'ubukungu cyangwa ibiza.
Ku miryango imwe n'imwe, inkunga ishobora kuba intambwe yo
kuva mu bibazo byihutirwa. Ku yindi, ishobora kuba igishoro gitangiza igikorwa
kizajya kiyinjiriza amafaranga. Ariko uko byagenda kose, icy'ingenzi ni
ukumenya niba iyo nkunga ituma umuryango ushobora kwibeshaho no mu gihe
ubufasha bwaba butakiboneka.
Mu gihe GiveDirectly yizihiza imyaka 10 imaze mu Rwanda,
ivuga ko ishaka gukomeza kugera ku miryango myinshi, gutanga inkunga mu buryo
bunoze no gupima niba impinduka zagezweho ziramba.
Gloria Ngabire yavuze ko u Rwanda rwahaye uyu muryango amasomo
y'akamaro ku buryo guha abantu ubushobozi bwo kwihitiramo ejo hazaza bishobora
gukorana n'ubuyobozi bwa Leta, uburyo bwo gutanga inkunga mu mucyo no gufata
ibyemezo bishingiye ku bimenyetso.
Yagaragaje ko mu myaka iri imbere hazakomeza kwigwa niba
imiryango yahawe amafaranga ishobora gukomeza iterambere ryayo, uko ihangana
n'ibibazo bitunguranye n'uruhare amafaranga yakoreshejwe agira ku bukungu
bw'aho iyo miryango ituye.
Ibyo bizafasha umuryango kumenya aho wakongera imbaraga,
gahunda zibyara umusaruro urambye n'uburyo bwo gufasha abandi baturage benshi.
Mu myaka 10 ishize, GiveDirectly yibanze ku guha abaturage
ubushobozi bwo gufata ibyemezo ku mibereho yabo. Mu myaka 10 iri imbere,
ikibazo gikomeye kizaba atari umubare w'amafaranga azaba yatanzwe gusa, ahubwo
kizaba n'uko ayo mafaranga azaba yarafashije imiryango kwigira, guhangana
n'ibibazo no kubaka ubuzima bushobora gukomeza gutera imbere.
Ni ho hazapimirwa niba inkunga y'amafaranga yarabaye
intangiriro y'impinduka zirambye mu buzima bw'abaturage.

Minisitiri w’Ubutegetsi bw’Igihugu, Dominique Habimana, yavuze ko umusaruro w’ubufatanye bwa Guverinoma na GiveDirectly ugaragarira mu mirire myiza y’abaturage, abana bakomeza amashuri, ubwumvikane mu miryango n’ubucuruzi buto butanga akazi

GiveDirectly imaze imyaka 10 ikorera mu Rwanda, aho ivuga ko yatanze inkunga y’amafaranga arenga miliyoni 150 z’amadolari ya Amerika, igera ku bantu barenga ibihumbi 264 mu turere 23 tw’igihugu

Umuyobozi wa GiveDirectly mu Rwanda, Gloria Ngabire, yavuze ko amafaranga arenga miliyoni 150 z’amadolari yatanzwe mu myaka 10 ashushanya amahitamo ibihumbi n’ibihumbi imiryango yafashe mu kubaka ejo hazaza hayo

Mu bana 128 bari barataye ishuri mu gace ka Nyagisozi, 126 bongeye kurigarukamo nyuma y’uko imiryango yabo ihabwa inkunga na GiveDirectly, nk’uko imibare y’igenzura ry’iyi gahunda ibigaragaza

Guverineri w'Intara y'Amajyepfo Mme Kayitesi Alice [Uri
iburyo] ari kumwe n’Umuyobozi wa GiveDirectly mu Rwanda, Gloria Ngabire

Inkunga GiveDirectly yatanze mu gace ka Nyagisozi yafashije ingo zimwe kunoza imiturire, aho ingo 2.386 zavuzwe ko zateye intambwe mu kunoza amazu yazo, mu gihe izindi 993 zabashije kubona ubutaka bw’inyongera bwo guhinga

Guverineri w’Intara y’Amajyaruguru, Mugabowagahunde Maurice [Uri iburyo], yagarutse ku kamaro k’ubufatanye na GiveDirectly mu rugamba rwo kugabanya ubukene, agaragaza ko iterambere rirambye risaba ko imiryango ibasha gukomeza kwibeshaho no guhangana n’ibibazo bishobora kuvuka

GiveDirectly itanga amafaranga ku miryango ifite amikoro make binyuze muri Mobile Money, ikayireka ikihitiramo ibyo iyakoresha, haba mu kugura ibiribwa, kwishyura amashuri, kwivuza, guhinga, korora cyangwa gutangiza ubucuruzi

Mu myaka 10 iri imbere, GiveDirectly irashaka kugera ku miryango myinshi, kunoza uburyo itangamo inkunga no gukurikirana niba impinduka ziba zagezweho mu buzima bw’abaturage zikomeza mu gihe kirekire

GiveDirectly ivuga ko nta muryango ushobora kwemezwa ko uzava mu bukene burundu kubera guhabwa amafaranga gusa, kuko iterambere rirambye rinashingira ku mahirwe y’akazi, serivisi z’ubuzima, amasoko n’ubushobozi bwo guhangana n’ibibazo by’ubukungu



