Ku wa Gatanu, tariki ya 16 Ukwakira 2026, ni bwo inkuru
y’urupfu rwa Nyiranyamibwa Suzanne, umuririmbyi w’inararibonye wamaze imyaka
irenga 50 mu muziki, yamenyekanye, isiga agahinda mu mitima y’abamuzi
n’abakuriye ku bihangano bye.
Ku bamukundaga, Nyiranyamibwa ntiyari umuntu uririmba gusa.
Yari ijwi ry’umuco, urwibutso rw’amateka n’umuhanzi washoboraga guhuza abantu
abinyujije mu bihangano bye. Indirimbo ze zagiye zivuga ku buzima, urukundo,
agahinda, ibyiringiro n’uburyo umuntu ashobora gukomeza kubaho nubwo yaba
yarahuye n’ibimukomeretsa.
Mu butumwa bw’abamwunamiye nyuma y’urupfu rwe, hagarutse
kenshi amagambo agaragaza ko u Rwanda rutabuze gusa umuririmbyi, ahubwo
rwatakaje umuhimbyi w’inganzo n’umuntu wagize uruhare mu kubungabunga umuco no
guherekeza Abanyarwanda mu bihe bitandukanye by’amateka yabo.
Mu bihangano bya Nyiranyamibwa Suzanne, harimo indirimbo
zifite ubutumwa bwimbitse ku mateka y’u Rwanda, cyane cyane ku kababaro,
kwibuka ababuze ababo no guhangana n’ingaruka z’amateka.
Amateka y’ubuzima bwe na yo yari afite ibikomere bikomeye.
Se yishwe mu 1963, mu 1973 ahunga u Rwanda, abanza kuba muri Zayire, nyuma ajya
mu Bubiligi. Nyina na we yishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ibi bivuze ko inyuma y’ijwi ryahumurizaga abandi hari
umugore wari uzi neza icyo kubura abo ukunda bisobanuye, ubuzima bwo mu
buhungiro n’agahinda ko kuba kure y’igihugu cyawe.
Nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi, umuziki wabaye imwe mu
nzira zafashije Abanyarwanda kwibuka, guhumurizanya no kongera kwiyubaka.
Icyakora, kuririmba ku bantu bishwe, ku miryango yasenyutse no ku mibereho
y’abarokotse byasabaga ubuhanga n’ubushishozi, kugira ngo ubuhanzi budapfobya
uburemere bw’ibyo abantu banyuzemo.
Nyiranyamibwa yari mu bahanzi batanze umusanzu muri urwo
rugendo. Mu ndirimbo ze, yagaragazaga agahinda ko kubura ababo, kwibaza ku
byabaye, gukumbura no gushaka imbaraga zo gukomeza kubaho.
Indirimbo nka “Ese mbaze nde?” yagarutse mu butumwa
bw’abamwunamiye, nk’urugero rw’uburyo yashoboraga guha ijambo ububabare
bw’umuntu usigara ashakisha ibisubizo nyuma y’igihombo gikomeye.
Ni yo mpamvu, ku bantu benshi, indirimbo ze zitari izo kumva
gusa. Zari n’uburyo bwo kuzirikana ibyabaye, gusobanura amarangamutima no
gusigasira amateka atagomba kwibagirana.
Dr.
Bizimana Jean Damascène yibutse uruhare rwe mu guhumuriza Abanyarwanda
Mu bamwunamiye harimo Minisitiri w’Ubumwe bw’Abanyarwanda
n’Inshingano Mboneragihugu, Dr. Bizimana Jean Damascène, wagaragaje uruhare
Nyiranyamibwa yagize mu guhumuriza abarokotse Jenoside yakorewe Abatutsi no
gukomeza urukundo rw’igihugu binyuze mu bihangano bye.
Mu butumwa yanyujije ku rubuga rwa X, yagarutse ku buryo
indirimbo za Nyiranyamibwa zagiye ziba isoko y’ihumure ku bantu bari barabuze
ababo, zibaha icyizere n’imbaraga zo gukomeza kubaho.
Yashimangiye kandi ko ibihangano bye byafashije Abanyarwanda
kwibuka Abatutsi bishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi no gukomeza guharanira
kubaka igihugu.
Ubutumwa bwe bwagaragaje ko umurage wa Nyiranyamibwa
utagomba kureberwa gusa ku myaka yamaze mu muziki cyangwa ku ndirimbo yasize,
ahubwo ko ugomba no gupimirwa ku ngaruka izo ndirimbo zagize ku bantu no ku
ruhare zagize mu kubungabunga amateka y’igihugu.
Massamba
Intore: “Duhombye umuhimbyi w’inganzo nyayo”
Mu bahanzi bagaragaje agahinda batewe n’urupfu rwa
Nyiranyamibwa harimo Massamba Intore, umuhanzi umaze imyaka myinshi mu muziki
no mu bikorwa byo guteza imbere umuco nyarwanda.
Mu kiganiro na InyaRwanda, Massamba yavuze ko Nyiranyamibwa
yari umuntu urangwa n’ubupfura n’uburyohe mu biganiro, anagaragaza ko u Rwanda
rutakaje umuhimbyi w’inganzo wihariye.
Yagize ati: “Yari umubyeyi uganira neza cyane. Duhombye
umuhimbyi w’inganzo nyayo.”
Aya magambo agaragaza ko icyuho yasize kitagarukira ku
ruhande rw’ubuhanzi gusa. Nyiranyamibwa yari n’umuntu abandi bahanzi
bashoboraga kuganira na we, kungukira ku bunararibonye bwe no kwigiraho ku
rugendo rwe.
Kuba Massamba, na we uzwi mu bihangano by’umuco nyarwanda,
agaragaza ko u Rwanda ruhombye umuhimbyi w’inganzo nyayo, bishimangira umwanya
Nyiranyamibwa yari afite mu ruhando rw’abahanzi bubakiye ku muco n’amateka.
Senderi
yibutse uburyo yamusabaga kuririmba “Ntawabisenya ndeba”
Ku ruhande rwa Senderi International Hit, urwibutso rwa
Nyiranyamibwa rwagarutse ku bihe bagiranye n’uburyo yari afite umuco wo
kumwibutsa indirimbo ye.
Senderi yavuze ko aho bahuriraga hose, Nyiranyamibwa
yamusabaga kutazibagirwa indirimbo ye yise “Ntawabisenya ndeba”. Yagize ati:
“Yambwiraga ngo ntiwibagirwe indirimbo yawe ‘Ntawabisenya ndeba’!”
Ubu butumwa bugaragaza uruhande rw’ubuzima bw’umuhanzi
rutajya rugaragara cyane ku rubyiniro: umubano agirana na bagenzi be, uburyo
ashyigikira ibikorwa byabo n’ukuntu indirimbo ishobora kuba ikimenyetso
cy’ubucuti n’urwibutso hagati y’abantu.
Ku bwa Senderi, Nyiranyamibwa azakomeza kwibukwa binyuze mu
bihangano bye no mu bihe bagiranye.
Rusagara
Rodrigue: Ubuhanga bwe bwakabaye bwigishwa mu mashuri y’umuco
Umuyobozi w’Itorero Inyamibwa, Rusagara Rodrigue, na we
yunamiye Nyiranyamibwa, agaragaza ko yari umuhanzi ufite ubuhanga bukomeye mu
byo yakoraga.
Mu butumwa bwe, yagaragaje ko ubuhanga bwa Nyiranyamibwa
bwari bukwiye kwigwaho no guhererekanywa, ku buryo n’abazaza nyuma ye babasha
kubwungukiramo.
Yagize ati: “Ni umuhanzikazi w’umuhanga tuzakomeza kwibuka.
Njye mvuga ko ubuhanga bwe bwakabaye bwigishwa mu mashuri y’umuco!”
Ibi byerekana ko bamwe mu bakurikiranira hafi ubuhanzi
n’umuco babona ko umurage wa Nyiranyamibwa ukwiye kurenga ku kumwibuka mu bihe
byo kunamira nyakwigendera, ugahinduka isoko y’ubumenyi ku bakiri bato.
Mu gihe umuco nyarwanda ukomeje guhererekanywa binyuze mu
ndirimbo, imbyino n’ibindi bihangano, ubunararibonye bw’abahanzi bamaze imyaka
myinshi bawusigasira ni umutungo ukwiye kwitabwaho.
Mani
Martin yibutse ibihe by’ingenzi bahuriyeho
Umuhanzi Mani Martin na we yagaragaje agahinda ko kubura
Nyiranyamibwa, yibuka ko bakoranye mu bihangano bigamije kubaka igihugu.
Mani Martin yavuze ko yakoranye na Nyiranyamibwa mu bikorwa
by’ubuhanzi bifite ubutumwa bwo guteza imbere igihugu, anibuka igihe bahuriye
mu Bubiligi, akishimira kongera guhura na we.
Yagize ati: “Twakoranye cyane mu bihangano byo kubaka
igihugu, kandi nigeze guhurira na we mu Bubiligi numva ndishimye cyane.”
Ubutumwa bwe bwibutsa ko ubuhanzi bwa Nyiranyamibwa bwari
bufite umwanya mu bikorwa by’abahanzi bo mu bihe bitandukanye, kandi ko
umusanzu we utagarukiraga ku bihangano bye bwite.
Clarisse
Karasira na Sylvain Dejoie biyemeje gukomeza umurage we
Umuhanzikazi Clarisse Karasira n’umugabo we, Sylvain Dejoie,
na bo bunamiye Nyiranyamibwa Suzanne, bagaragaza ko bazakomeza kuzirikana
ubuzima bwe n’ibyo yasize akoze.
Mu butumwa yanyujije ku rubuga rwa Instagram, Sylvain Dejoie
yashimye uburyo Nyiranyamibwa yabayeho n’uruhare yagize mu buzima bw’abandi.
Yagize ati: “Urakoze kuba warabayeho kandi ukayobora ubuzima
bwawe mu buryo budasanzwe. Nzahora nzirikana ibihe twagiranye, kandi ikiruta
byose, nzakora ibishoboka byose kugira ngo umurage wawe ukomeze kubaho.”
Aya magambo agaragaza ko kumwibuka bitagomba kuba ukuririra
urupfu rwe gusa, ahubwo ko bikwiye no kujyana no gusigasira ibyiza yakoze,
kubisangiza abandi no kubigeza ku bisekuru bizaza.
Yashyize
umuziki mu murimo wo gusigasira umuco n’amateka
Uretse uruhare rwe mu ndirimbo zifite ubutumwa bwo
guhumuriza no kwibuka, Nyiranyamibwa Suzanne yibukirwa no kuba yarakoresheje
impano ye mu guteza imbere umuco nyarwanda.
Mu butumwa bumwunamira, hagarutswe ku musanzu we mu gihe
cy’urugamba rwo kubohora igihugu, mu kumenyekanisha amateka ya Jenoside
yakorewe Abatutsi no mu bikorwa byo Kwibuka, ndetse no mu gukomeza kwimakaza
umuco binyuze mu bihangano.
Mu myaka irenga 50 yamaze mu muziki, yasize indirimbo
zakomeje kumenyekana mu byiciro bitandukanye by’abakunzi b’umuziki. Mu zizwi
harimo “Ese mbaze nde?”, “Nimuberwe bakobwa” na “Telefoni ko ititaba”.
Izi ndirimbo zigaragaza impande zitandukanye z’inganzo ye,
kuva ku bihangano bifite ubutumwa bwimbitse kugeza ku ndirimbo zigaruka ku
buzima busanzwe n’imibanire y’abantu.
Umurage w’umuhanzi ntupimirwa ku mubare w’indirimbo yasohoye
gusa, ahubwo no ku buryo abantu bazikoresha mu kwibuka, kwigira ku mateka,
guhumurizanya no gusigasira indangagaciro.
FERWAFA
yibutse urukundo yakundaga Amavubi
Urupfu rwa Nyiranyamibwa rwababaje n’abakurikiranira hafi
ruhago nyarwanda.
Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Rwanda, FERWAFA,
ryihanganishije umuryango we, inshuti n’abakunzi be, rivuga ko rizahora ryibuka
urukundo yakundaga umupira w’amaguru, by’umwihariko ikipe y’igihugu, Amavubi.
FERWAFA yagaragaje ko Nyiranyamibwa yari afite umwihariko wo
gukunda iyi kipe kugeza n’aho yayihimbiye indirimbo.
Ibi na byo ni ikimenyetso cy’uburyo impano ye itagarukiraga
ku gucuranga no kuririmba ku rubyiniro, ahubwo yanayikoresheje mu gushyigikira
ibikorwa byari bifitiye Abanyarwanda akamaro no kubaka isano hagati y’umuziki
n’ibindi byiciro by’imibereho y’igihugu.
Urwibutso
ruzakomeza kubaho mu bihangano bye
Nyiranyamibwa Suzanne yitabye Imana, ariko indirimbo ze
n’uruhare yagize mu buzima bw’abamwumvaga bizakomeza kuba igice cy’urwibutso
rwe.
Ku baririmbyi bakoranye na we, yari mugenzi wabo n’umuntu
w’inararibonye. Ku bamwigiraho, yari isoko y’ubumenyi n’ubuhanga.
Ku bantu bahumurijwe n’indirimbo ze, yari ijwi ryabafashaga
kubona amagambo yo kuvuga ibyakomereye umutima. Naho ku gihugu, yari umwe mu
bahanzi bagize uruhare mu guhererekanya umuco no kubika amateka binyuze mu
nganzo.
Ubutumwa bw’abamwunamiye buhuriye ku kintu kimwe: ko umurage
we ukwiye gukomeza kubaho, ntube amagambo avugwa mu minsi yo kumwibuka gusa,
ahubwo ube igikorwa cyo gusigasira ibihangano bye no kugeza ku bakiri bato
ubumenyi n’indangagaciro byamuranze.
Iyo umuhanzi amaze imyaka irenga 50 akoresha ijwi rye mu
buzima bw’abantu, urupfu rwe ntiruhagarika ibyo yabasigiye. Ahubwo ruhindura
uburyo babana na byo.
Nyiranyamibwa Suzanne asize indirimbo, amateka n’urwibutso ruzakomeza guhererekanywa. Ni yo mpamvu kumusezeraho ari na ko kwibutsa abamusigaranye ko inganzo nyayo idashira iyo nyirayo atakiriho; ikomeza kubaho mu mitima y’abayumvise, mu mateka y’igihugu no mu bisekuru bizayikuriraho.

Abahanzi, inshuti n’abakunzi b’inganzo bunamiye
Nyiranyamibwa Suzanne, bavuga ko u Rwanda ruhombye umuhimbyi w’inganzo nyayo
wasize umurage ukomeye mu muziki, mu muco no mu mateka y’igihugu
KANDA HANO UREBE IKIGANIRO KIGARUKA KURI NYIRANYAMIBWASUZANNE
