Mu mico yabo ikomeje gutera amatsiko cyane harimo Donga, umukino gakondo wo kurwana bakoresheje inkoni ndende.
Ku bantu benshi babireba bwa mbere, Donga ishobora gusa n'intambara cyangwa urugomo. Nyamara ku Basuri, ni umuhango ufite amateka akomeye, amategeko awugenga ndetse n'igisobanuro cyimbitse mu mibereho yabo.
Donga yatangiye ite?
Amateka nyayo y'igihe Donga yatangiriye ntabwo yanditswe mu bitabo, kuko Abasuri basanganywe umuco wo guhererekanya amateka mu magambo. Ariko ubushakashatsi buvuga ko uyu muhango umaze ibinyejana byinshi ubaho.
Mu ntangiriro, Donga yakoreshwaga nk'uburyo bwo gutoza abasore kwirwanaho no kurinda imiryango yabo n'amatungo. Muri ako gace, ubworozi ni bwo bukungu bw'ingenzi, bityo abagabo bagombaga kuba bafite imbaraga n'ubushobozi bwo kurinda inka n'imiryango yabo.
Nyuma y'igihe, Donga yaje guhinduka umuhango ngarukamwaka ugaragaza ubutwari, ubukaka n'ubukure bw'umusore.
Donga ikorwa ite?
Mbere y'amarushanwa, abasore bitoza amezi menshi. Buri wese akoresha inkoni ndende ikomeye yitwa Donga, ari na yo yitiriwe uyu muhango.
Ku munsi w'irushanwa:
- Abasore babarirwa mu magana bahurira ahantu habugenewe.
- Buri murwanyi aba ahanganye n'umwe gusa.
- Bagerageza gutsinda uwo bahanganye bakoresheje ubuhanga, umuvuduko n'imbaraga.
- Haba hari abasaza n'abayobozi b'umuryango bagenzura ko amategeko yubahirizwa.
Iyo umwe mu barwanyi ananiwe cyangwa akubiswe bikagaragara ko atagishoboye gukomeza, urugamba rurahagarikwa.
Icyo Donga isobanura ku Basuri
Donga si umukino wo gukomeretsanya gusa. Ku Basuri ifite ibisobanuro byinshi birimo:
Kugaragaza ubutwari
Umusore ugaragaza ubutwari muri Donga afatwa nk'umuntu ushoboye guhangana n'ibibazo no kurinda umuryango.
Kwerekana ubuhanga
Ntibishingira ku mbaraga gusa. Bisaba umuvuduko, kwirwanaho neza, gufata ibyemezo byihuse ndetse no gukoresha inkoni mu buryo bw'ubwenge.
Intambwe iganisha ku bukure
Ku Basuri, kwitabira Donga ni kimwe mu bimenyetso byerekana ko umusore ageze ku rwego rwo gufata inshingano z'umugabo mukuru.
Kubaka icyubahiro
Uwitwaye neza muri Donga yubahwa cyane n'umuryango ndetse akamenyekana nk'umusore w'intwari.
Ese Donga ifitanye isano n'ubukwe?
Nubwo kudatsinda muri Donga bitabuza umuntu gushaka, abasore bagaragaza ubutwari muri aya marushanwa bakundaga gukundwa cyane n'inkumi ndetse bakubahwa n'imiryango yabo. Ibyo byabongereraga amahirwe yo kubaka urugo rwiza.
Ese abantu barakomereka?
Kubera ko hakoreshwa inkoni zikomeye, hari igihe abarwanyi bakomereka, bamwe bagacika amagufa cyangwa bagakomereka bikomeye.
Nk’uko tubikesha urubuga rwa britannica.com, ni yo mpamvu muri iki gihe abayobozi ba Ethiopia n'imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu bakomeje gushishikariza ko uyu muco wakomeza kubungwabungwa ariko ugashyirwamo ingamba zo kurinda ubuzima bw'abawitabira.
Nubwo ubuzima bugenda buhinduka, Donga iracyakorwa mu bice byinshi bituwe n'Abasuri.
Abakerarugendo baturuka impande zitandukanye z'Isi bajya kuyireba kuko ari umwe mu mico gakondo ya Afurika ikiriho idahindutse cyane. Ariko ku Basuri ubwabo, ntabwo ari igitaramo kigenewe ba mukerarugendo; ni umuhango ukomeye ugaragaza indangagaciro z'umuryango wabo.
Ibindi bintu bitangaje ku Basuri
Abasuri batuye cyane mu Kibaya cya Omo (Omo Valley) giherereye mu majyepfo ya Ethiopia, ahazwi nka hamwe mu hantu Afurika ifite amoko menshi yabashije kubungabunga imico n'imigenzo ya kera.
Ubuzima bwabo bushingiye cyane ku bworozi bw'inka, zifatwa nk'ikimenyetso cy'ubutunzi, icyubahiro n'isano hagati y'imiryango. Uretse ibyo, bazwiho umuco wo kurimba basiga imibiri yabo amabara akomoka mu ibumba, ivu n'ibimera, bagamije kugaragaza ubwiza no kwitandukanya mu birori gakondo.
Ikindi gituma Abasuri bamenyekana ku rwego mpuzamahanga ni umuco w'abagore bamwe bambara amasahani manini ku munwa wo hasi (lip plates), ufatwa nk'ikimenyetso cy'ubwiza, ubukure n'indangamuntu y'umuco wabo.
N'ubwo ku muntu utamenyereye uyu muco Donga ushobora gusa n'urugomo, ku Basuri ni ishuri ry'ubutwari, ubunyamwuga n'ubukure. Ni umwe mu migenzo imaze ibinyejana byinshi ibumbatiye amateka n'indangamuntu z'ubu bwoko bwa Ethiopia.
Ugaragaza uko imiryango imwe n'imwe yo muri Afurika yakomeje kubungabunga umuco wayo n'ubwo Isi ikomeje guhinduka, ari na yo mpamvu Donga ikomeje gukurura amatsiko y'abashakashatsi n'abakerarugendo baturutse hirya no hino ku Isi.