Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku Bana (UNICEF) rivuga ko nubwo ibihugu birenga 145 byamaze gushyira urukingo rwa HPV muri gahunda zisanzwe z'inkingo, miliyoni z'abakobwa n'abagore, cyane cyane abo mu bihugu bikennye, bagikennye uburyo bwo kubona uru rukingo, gusuzumwa no kuvurwa hakiri kare.
Kanseri y'inkondo y'umura ni iya kane ikunze kwibasira abagore ku Isi. Mu mwaka wa 2022, abagore bagera ku 660,000 bayisanzwemo, mu gihe abarenga 350,000 bahitanywe na yo.
Akarere ka Afurika yo munsi y'Ubutayu bwa Sahara, Amerika yo Hagati na Aziya y'Amajyepfo y'Iburasirazuba ni two dufite umubare munini w'impfu ziterwa n'iyi ndwara.
UNICEF ivuga ko hejuru ya 95% by'abarwara kanseri y'inkondo y'umura baba baranduye virusi ya HPV.
HPV ni imwe mu ndwara zandurira mu mibonano mpuzabitsina zikunze kugaragara cyane ku Isi. Hari amoko arenga 200 ya HPV, kandi menshi muri yo nta bimenyetso agaragaza.
Gusa amoko amwe afite ubukana ashobora gutera ubwandu bumara igihe kirekire, bugahinduka utubyimba dushobora kuvamo kanseri iyo tutavuwe hakiri kare.
Abahanga bavuga ko gukingirwa HPV ari bwo buryo bwizewe kurusha ubundi bwo kwirinda ubwandu bwayo.
Urukingo rushobora kurinda umuntu amoko ya HPV atera hafi 90% bya kanseri y'inkondo y'umura. Ni yo mpamvu ibihugu byinshi byarwinjije muri gahunda z'inkingo zihabwa abana, cyane cyane abakobwa bafite imyaka 9 kugeza kuri 14.
Nubwo bimeze bityo, imibare yo mu mwaka wa 2023 igaragaza ko umukobwa umwe gusa muri batanu ku Isi ari we wari waramaze guhabwa inkingo zose zisabwa za HPV.
Inzobere zigaragaza ko gusuzuma kanseri y'inkondo y'umura hakiri kare bifasha kuyivumbura itaratangira kuzahaza umubiri, ndetse bigafasha mu kuyirwanya.
Iyo ivumbuwe mu ntangiriro, akenshi ishobora kuvurwa neza binyuze mu kubagwa gusa. Nubwo hari uburyo buhendutse kandi bwizewe bwo gusuzuma no kuvura iyi ndwara, abagore benshi, cyane cyane abo mu bihugu bikennye, ntibabona amahirwe yo kuvurwa.
Kanseri y'inkondo y'umura ikomeje kugira ingaruka zikomeye ku bagore n'abakobwa bo mu bihugu bikennye n'ibifite ubukungu buciriritse.
Mu mpfu zose zatewe n'iyi kanseri mu mwaka wa 2022, zirenga 90% zagaragaye muri ibyo bihugu. Imibare igaragaza ko Munsi ya 25% by'ibihugu bikennye ari byo byinjije urukingo rwa HPV muri gahunda zisanzwe z'ikingira.
Ikindi ni uko mu bihugu byinshi bikennye, munsi ya 5% by'abagore ni bo basuzumwa kanseri y'inkondo y'umura nibura rimwe mu buzima bwabo, ndetse munsi ya 5% by'abarwayi ba kanseri bo mu bihugu bikennye cyane babasha kubona ubuvuzi bwo kubagwa ku gihe kandi bwizewe.
UNICEF, ifatanyije n'abaterankunga n'abafatanyabikorwa bayo, ikomeje gushyigikira gahunda zigamije kurandura kanseri y'inkondo y'umura binyuze mu gutanga inkingo za HPV n'ibikoresho byo gusuzuma ku giciro cyoroheye ibihugu.
Ikindi ni ugushimangira ubushobozi bw'inzego z'ubuzima kugira ngo zibashe gutanga urukingo neza, gukorana n'abaturage mu gukuraho amakuru atari yo no kongera icyizere ku rukingo rwa HPV, gukora ubushakashatsi no gukusanya amakuru agaragaza uruhare rw'uru rukingo mu kugabanya ubwandu bwa HPV na kanseri y'inkondo y'umura.
Abashinzwe ubuzima bashimangira ko guha abakobwa urukingo rwa HPV, kubashishikariza kwisuzumisha no kubona ubuvuzi hakiri kare ari imwe mu ntwaro zikomeye zishobora gutuma iyi kanseri igabanuka cyane, ndetse ikazagera aho icika burundu mu bice byinshi by'Isi.
