Ubushakashatsi
bugaragaza ko umuziki ushobora gutera iki gikorwa cy’umubiri, cyane cyane iyo indirimbo
runaka ikanguye amarangamutima akomeye.
Mu 1980,
Avram Goldstein, umushakashatsi mu bijyanye na siyansi y’imitekerereze,
yasohoye ubushakashatsi bwiswe Thrills in Response to Music and Other
Stimuli mu kinyamakuru Physiological Psychology.
Muri ubwo
bushakashatsi, Goldstein yasesenguye ibyiyumvo abantu bagira iyo bahuye
n’ibintu bibakoze ku mutima, harimo kumva umuziki. Yagaragaje ko umuziki
ushobora gutera abantu ibyiyumvo bikomeye, birimo ibyishimo, guhinda umushyitsi
no gusesa urumeza.
Mu bushakashatsi
bwe 96% by’ababajijwe bari barigeze kugira ibyiyumvo nk’ibi igihe bumvaga
umuziki. Icyakora, iyi mibare ishingiye ku itsinda ry’abantu ubu bushakashatsi bwakoreweho,
ntibivuze ko 96% by’abantu bose ku isi basesa urumeza iyo bumvise indirimbo.
Kuki
indirimbo zimwe zituma usesa urumeza kurusha izindi?
Muri 2021,
Rémi de Fleurian na Marcus T. Pearce, abashakashatsi mu bijyanye n’ubumenyi
bw’imitekerereze n’umuziki, basesenguye indirimbo 988 zari zaragaragajwe mu
bushakashatsi bwabanje ko zishobora gutera abantu gusesa urumeza.
Ubushakashatsi
bwabo bwiswe The Relationship Between Valence and Chills in Music: A Corpus
Analysis, bwatangajwe mu kinyamakuru i-Perception ku wa 27 Nyakanga
2021.
Abashakashatsi
bagereranyije izo ndirimbo n’izindi zatoranyijwe hashingiwe ku muhanzi, igihe
zimara n’uko zakunzwe. Basanze indirimbo zitera gusesa urumeza, ugereranyije,
zarushagaho kugira injyana ituje, kutagira urusaku rwinshi no kuba zirimo
ibikoresho bya muzika kurusha amajwi y’abantu.
Nanone
kandi, izo ndirimbo zagaragazaga amarangamutima y’agahinda kurusha izindi zari
zagereranyijwe na zo. Icyakora, ibyo ntibivuze ko indirimbo zibabaje ari zo
zonyine zitera urumeza; indirimbo zishimishije na zo zishobora gutuma umuntu
arusesa.
Iyo umuntu
yumva indirimbo, ubwonko bwe bugenda buteganya amajwi akurikiraho hashingiwe ku
njyana n’uko umuziki ari kumva uteye. Iyo habaye impinduka atari yiteze,
bishobora gutuma arushaho kwita kuri iyo ndirimbo no kuyumva mu buryo bukomeye.
Urugero ni
igihe indirimbo itangira buhoro, amajwi akagenda yiyongera, ibikoresho bya
muzika bikagenda byiyongera, hanyuma umuririmbyi agahindura uburyo aririmbamo.
Izo mpinduka zishobora gutuma umuntu agira ibyiyumvo bikomeye, ndetse akumva amashanyarazi
mu mubiri, agasesa urumeza.
Ibi ntibibaho kuri buri muntu cyangwa kuri buri ndirimbo. Uko umuntu akunda umuziki, ibyo yibuka, amarangamutima ye n’icyo indirimbo imwibutsa bishobora kugira uruhare mu buryo ayakira.
Uruhare
rw’ubwonko n’umusemburo wa dopamine
Mu mwaka
wa 2006, David Huron, umuhanga mu bijyanye n’umuziki n’imitekerereze muri
Kaminuza ya Leta ya Ohio, yasohoye igitabo Sweet Anticipation: Music and the
Psychology of Expectation. Yasobanuye uburyo ubwonko buteganya amajwi
akurikiraho n’uko amajwi atunguranye ashobora kugira uruhare mu marangamutima
umuntu agira yumva umuziki.
Nanone, muri
2011, Valorie N. Salimpoor na bagenzi be batangaje ubushakashatsi mu
kinyamakuru Nature Neuroscience, bwerekanye ko kumva umuziki utera
ibyishimo bikomeye bifitanye isano no kurekurwa kwa dopamine mu bwonko.
Dopamine
ni umusemburo ugira uruhare mu buryo ubwonko bwakira ibyiyumvo by’amarangamutima,
gutegereza ikintu gishimishije no kumva umunezero. Abashakashatsi basanze
igikorwa cyayo mu bice bimwe by’ubwonko cyiyongeraga igihe abantu bumvaga
umuziki wabateraga ibyiyumvo bikomeye.
Icyakora,
dopamine si yo yonyine isobanura impamvu umuntu usesa urumeza iyo yumva
indirimbo. Uko umuntu yiyumva, ibyo yibuka n’uburyo umuziki uteye na byo
bishobora kubigiramo uruhare.
Kuki usesa
urumeza kandi nta bukonje buhari?
Urumeza ni
ikintu gisanzwe ku mubiri. Iyo umuntu akonje cyangwa agize amarangamutima
akomeye, uturemangingo duto tw’imikaya turi munsi y’uruhu turagabanuka,
tugatuma utwoya two ku mubiri duhagarara. Iki gikorwa mu rurimi rwa siyansi
cyitwa piloerection.
Ku
nyamaswa zifite ubwoya bwinshi, guhagarara kw’ubwoya bishobora gufasha kugumana
ubushyuhe cyangwa gutuma zigaragara nk’izikomeye kurushaho iyo zifite ubwoba.
Ku bantu, ubu buryo ntibugifite akamaro nk’ako ku nyamaswa zifite ubwoya
bwinshi, ariko umubiri uracyabukoresha mu bihe bitandukanye.
Ushobora gutekereza
ko abantu badasesa urumeza iyo bumva indirimbo bafite ikibazo, cyangwa batameze
nk’abandi. Nyamra, abantu bose ntibabyitwaramo kimwe. Hari abumva indirimbo bagasesa
urumeza, abandi bakumva ibyishimo cyangwa agahinda ariko ntibagire igihinduka
ku mibiri yabo.
Nta n’ubwo
ari ngombwa ko umuntu asesa urumeza kugira ngo agaragaze ko indirimbo yamukoze
ku mutima. Uko abantu bakira umuziki biratandukanye, bitewe n’ibyo bakunda,
ibyo bibuka n’uko biyumva.
Ubushakashatsi
bwerekana ko umuziki ushobora gutuma umuntu agira ibyiyumvo bikomeye, ndetse
agasesa urumeza nubwo nta bukonje buhari. Ibi bifitanye isano n’uko ubwonko
bwakira umuziki, uko buteganya amajwi akurikiraho n’amarangamutima umuntu
agira.
Ubutaha niwumva
indirimbo ukunda ugatangira gusesa urumeza, uzamenye ko ari igisubizo gisanzwe
cy’umubiri gishobora guterwa n’uko umuziki wakoze ku marangamutima yawe.
