Ubushakashatsi bushya bwakozwe na Banki ya Standard Bank, ifatwa nk’iya mbere muri Afurika mu ngano y’umutungo ifite, bugaragaza ko abantu bafite umutungo munini bakomeje kongera ishoramari ryabo mu mazu yo guturamo, inyubako z’ubucuruzi ndetse n’iz’inganda mu bihugu bitandukanye bya Afurika.
Muri Afurika y’Epfo, ibikorwa byo kugura imitungo itimukanwa byakozwe n’aba baherwe byikubye inshuro zirenga ebyiri hagati ya Nzeri 2024 na Nzeri 2025 ugereranyije n’umwaka wabanje. Ibi byatewe ahanini n’igabanuka ry’inyungu ku nguzanyo ryatangijwe na Banki Nkuru ya Afurika y’Epfo muri 2024, ryatumye kugura no gutera inkunga imishinga y’imitungo birushaho gukundwa.
Nubwo amasoko y’imari ku rwego mpuzamahanga akomeje guhura n’ihindagurika rishingiye ku bibazo byo mu Burasirazuba bwo Hagati, izamuka ry’ibiciro ku masoko n’ukujegajega kw’ubukungu, abakire bo muri Afurika bakomeje kubona imitungo itimukanwa nk’ahantu hizewe ho kubika no kurinda umutungo wabo.
Abasesenguzi bavuga ko kimwe mu biranga abakire benshi bo kuri uyu mugabane ari uko bibanda ku kurinda no kubungabunga umutungo mu gihe kirekire aho kwirukira inyungu z’ako kanya zishingiye ku mpinduka z’amasoko y’imari.
Raporo ya Henley & Partners igaragaza ko Afurika y’Epfo ikomeje kuba igihugu gifite abakire benshi ku mugabane wa Afurika, aho gituwe n’abarenga 41.000 bafite umutungo urenga miliyoni imwe y’Amadolari. Ibindi bihugu bikomeje kwiyongera mu kugira abakire benshi harimo Nigeria, Kenya, Misiri, Maroc nibirwa bya Maurice.
Uko umubare w’abafite amafaranga menshi ugenda wiyongera, ni na ko isoko ry’imitungo itimukanwa rikomeza gukura. Muri Afurika y’Epfo, agaciro k’imitungo yo guturamo yaguzwe n’abakire kiyongereyeho 38% mu gihe cy’umwaka umwe gusa.
Intara ya Western Cape ni yo yakiriye ishoramari rinini cyane, cyane cyane mu mijyi nka Cape Town, Cape Winelands na Whale Coast, aho hafatwa nk’ahantu hakurura abakire benshi bo muri Afurika ndetse n’abo hanze yayo.
Cape Town by’umwihariko ikomeje kwigaragaza nk’umurwa mukuru w’ubukire muri Afurika. Uyu mujyi ukurura abantu bafite ubushobozi buhambaye bitewe n’imibereho myiza, ibikorwa remezo bigezweho ndetse n’isoko rikomeye ry’imitungo itimukanwa ritanga amahirwe y’ishoramari rirambye.
Mu bindi bihugu nka Kenya na Ghana, abakire bakomeje gushora imari mu nyubako zo mu rwego rwo hejuru, ibiro by’ubucuruzi, amasambu, ibigo by’ububiko n’ibikorwaremezo bifasha ubwikorezi bw’ibicuruzwa. Muri ibi bihugu kandi, imitungo itimukanwa ifatwa nk’uburyo bwo kwirinda igabanuka ry’agaciro k’ifaranga n’izamuka ry’ibiciro ku masoko.
By’umwihariko, inyubako z’inganda n’izifashishwa mu kubika no kuranguriramo ibicuruzwa ni zo zikomeje gukurura ishoramari rinini. Standard Bank igaragaza ko hafi bibiri bya gatatu by’imitungo y’ubucuruzi yaguzwe n’abakire bayo ari inyubako z’inganda n’ububiko, bitewe n’izamuka ry’ubucuruzi bwo kuri internet ndetse n’iyaguka ry’ubuhahirane hagati y’ibihugu byo muri Afurika.
Raporo ya Standard Bank inagaragaza ko abakire bo muri Afurika bagabanyijemo ibyiciro bitatu birimo ba rwiyemezamirimo, abayobozi bakuru b’ibigo n’abasigaranye umutungo w’imiryango yabo.
Muri abo bose, ba rwiyemezamirimo ni bo bagize hafi 90% by’abakire bo kuri uyu mugabane, ibintu bigaragaza uruhare runini rw’ubucuruzi n’ishoramari mu kurema umutungo muri Afurika.
Iyi myitwarire mishya y’abakire bo muri Afurika igaragaza uburyo imitungo itimukanwa ikomeje gufatwa nk’inkingi ikomeye yo kubungabunga no kwagura umutungo, mu gihe ubukungu bw’isi bukomeje guhindagurika.