Ibi birori byabaye ku Cyumweru, tariki ya
25 Ukwakira 2026 kuri Hôtel des Mille Collines, byari
umwanya wo kwizihiza ubuzima bw’umuhanzikazi wubatse izina mu muziki gakondo,
ariko nanone bigaragaza uburyo ibihangano bye byakomeje guhuza Abanyarwanda bo
mu bihe n’ibisekuru bitandukanye.
Mu bitabiriye ibi birori harimo Minisitiri
w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, na Tito Rutaremara,
Umuyobozi w’Urwego Ngishwanama rw’Inararibonye mu Rwanda. Hari kandi abo mu
muryango wa Kayirebwa, inshuti ze, abahanzi n’abandi bafana bamaze imyaka
bakurikirana urugendo rwe mu muziki.
Ibirori byaranzwe n’indirimbo, ubuhamya
n’ibihe byo kwibuka urugendo rw’uyu muhanzikazi wamaze imyaka myinshi aharanira
ko umuziki n’umuco nyarwanda bikomeza guhabwa agaciro.
Abahanzi barimo Ange na Pamella, Alouette,
Mani Martin, Kenny Mirasano na Bolingo Paccy ni bamwe mu basusurukije abari
aho, bagira uruhare mu gutuma uyu munsi uba igitaramo cyo guha icyubahiro
umunyabigwi wubatse izina mu muziki nyarwanda
Uretse ibitaramo, abitabiriye ibi birori
banasangije abandi ubuhamya bugaragaza icyo Cécile Kayirebwa yabasigiye binyuze
mu bihangano bye. Kuri bamwe, indirimbo ze ni urwibutso rw’ubuzima banyuzemo;
ku bandi, ni isomo ry’umuco, ururimi, amateka n’indangagaciro z’Abanyarwanda.
Ibi byongeye kugaragaza ko umurage
w’umuhanzi utagarukira ku ndirimbo yasohoye cyangwa ku myaka amaze ku rubyiniro
gusa, ahubwo ugaragarira no ku bantu yagizeho ingaruka n’uburyo ibyo yakoze bikomeza
kugira agaciro uko ibihe bihinduka.
Mu ijambo rye, Cécile Kayirebwa
yashimangiye ko umuziki ari ubuzima bwe. Yagaragaje ko yishimiye kwizihiza iyi
sabukuru ari mu Rwanda, anashimira abateguye ibirori bamuhaye umwanya wo
gusangira ibyishimo n’abo akunda.
Yashimangiye kandi ko atagamije guhagarika
urugendo rwe mu muziki, ahubwo ko azakomeza gukora ibihangano, nubwo amaze
imyaka myinshi muri uru ruganda.
Iri jambo rifite igisobanuro cyihariye iyo
urebye imyaka amaze aririmba. Ku myaka 80, Kayirebwa aracyafata umuziki
nk’igice cy’ingenzi cy’ubuzima bwe, kandi kuba agifite ubushake bwo gukomeza
kuwukora ni ubutumwa ku bahanzi bakiri bato ko ubuhanzi bushobora kuramba iyo
buherekejwe n’urukundo rw’icyo umuntu akora.
Muri ibi birori kandi, hatangajwe ko hari
igitabo kiri gutegurwa kigaruka ku buzima bwe. Biteganyijwe ko kizashyirwa
ahagaragara mu minsi iri imbere, kikazaba ubundi buryo bwo kubika no kugeza ku
bandi amateka y’uyu muhanzikazi.
Icyo gitabo gitegerejweho gufasha abakiri
bato n’abakunzi b’umuziki kumenya byinshi ku buzima bwe, urugendo rw’ubuhanzi
bwe n’uruhare yagize mu kubungabunga umuco nyarwanda.
Cécile Kayirebwa yavukiye i Kigali ku wa 22 Ukwakira 1946,
mu muryango wakundaga umuziki. Yatangiye kuririmba akiri muto, ndetse akiri ku
ishuri yari mu itsinda ry’abaririmbyi n’ababyinnyi bakoraga ibihangano by’umuco
nyarwanda.
Impano ye yakomeje gukura, aza no kwandika indirimbo ze
bwite. Uko yagiye arushaho kumenya umuco n’ubuvanganzo nyarwanda, ni na ko
yubatse umwihariko wo kuririmba indirimbo zifite amagambo akomeye n’ubutumwa
bushingiye ku mateka n’indangagaciro by’Abanyarwanda.
Mu 1973, Kayirebwa yavuye mu Rwanda ajya mu Bubiligi, aho
yakomeje kubaka ubuzima bwe n’urugendo rw’ubuhanzi. Nubwo yari kure y’igihugu
cye, ntiyigeze atererana umuco yari yarakuriyemo.
Hagati ya 1975 na 1980, yagize uruhare mu bikorwa byari
bigamije gufasha Abanyarwanda baba mu mahanga gukomeza umuco wabo. Yashinze
itsinda ry’umuco ryitwaga Inyange, ryari rigamije kubungabunga umuco nyarwanda
no kuwugeza ku rubyiruko.
Mu 1981, yasohoye kaseti ye ya mbere yari igizwe n’indirimbo
11. Zimwe mu zamamaye kuri iyo kaseti ni Ikizungerezi, Marebe, Igikobwa na Uli
Mwiza. Iyo kaseti yabaye imwe mu ntambwe zikomeye mu rugendo rwe rw’umuziki
w’umwuga.
Nyuma yaho, yakomeje kwagura ubumenyi bwe ku muziki gakondo.
Mu 1983, yize umuziki nyarwanda gakondo mu Nzu Ndangamurage y’Ubwami bwa
Afurika yo Hagati i Tervuren mu Bubiligi, aho yabonye amahirwe yo kurushaho
kumenya no gusigasira amateka y’indirimbo n’imbyino nyarwanda.
Ibi byamufashije kurushaho guhuza ubumenyi bw’umuco n’uburyo
bw’umwuga bwo gukora umuziki, bituma aba umwe mu bahanzi bafatwa nk’inkingi
ikomeye mu kubungabunga no kumenyekanisha umuziki gakondo nyarwanda.
Mu myaka yakurikiyeho, Kayirebwa yakomeje gusohora ibihangano
byagiye byubaka izina rye mu Rwanda no hanze yarwo.
Mu byo yasohoye harimo Interuro (1981), Intambwe (1983),
Intego (1986), Ubumanzi (1990), Amahoro (1996), Imyaka 20 Ishize (2000),
Ibihozo (2005) na Urukumbuzi, imwe mu mishinga ye yakurikiyeho
Indirimbo ze nka Umunezero, None Twaza, Tarihinda,
Numukobwa, Rwanda na Iwacu zigaragaza umwihariko we mu guhuza umuziki
n’ubuvanganzo nyarwanda. Zimwe zivuga ku gihugu n’urukundo rwacyo, izindi
zikibutsa abantu ibyiza by’umuco, ubuzima n’imibanire y’abantu.
Icyatumye Kayirebwa adahinduka umuhanzi w’igihe gito ni uko
indirimbo ze zitibanze ku gususurutsa abantu gusa. Zifite amagambo yumvikana mu
buryo bwimbitse, zubakiye ku Kinyarwanda, kandi zikoresha injyana
n’imiririmbire bifitanye isano n’umuco nyarwanda.
Mu gihe umuziki w’Isi wagiye uhinduka, Kayirebwa yakomeje
guha agaciro injyana gakondo, nubwo hari aho yayihuzaga n’ibikoresho n’uburyo
bugezweho bwo gukora umuziki. Ibi byatumye ibihangano bye bishobora kumvikana
ku bantu bakunda umuco gakondo no ku bakunzi b’umuziki mpuzamahanga.
Kuri Cécile Kayirebwa, kuririmba indirimbo zishingiye ku
muco nyarwanda byabaye uburyo bwo gukomeza kubana n’igihugu cye nubwo yari
akiri mu mahanga.
Ibihangano bye byageze ku Banyarwanda bari hirya no hino ku
Isi, birimo n’abari baravuye mu gihugu kubera ibihe by’amateka. Indirimbo ze
zabafashaga gukomeza kwibuka igihugu, ururimi n’umuco basangiye.
Nyuma yo kumenyekana mu mahanga, yagiye akomeza gutaramira
mu bihugu bitandukanye, anagaruka mu Rwanda mu bitaramo byamuhuzaga n’abakunzi
be. Yabaye umwe mu bahanzi bagaragaje ko umuco nyarwanda ushobora kugera kure
utaretse umwimerere wawo.
Uruhare rwe kandi ntirugarukira ku kuba yararirimbye. Ni
n’umwe mu bahanzi bagize uruhare mu gutuma indirimbo gakondo zifatwa nk’umurage
ukwiye kwigishwa, kubikwa no guhererekanywa hagati y’ibisekuru.
Mu 2016, ubwo yizihizaga imyaka 70 y’amavuko, ibikorwa byo
kumushimira byanahujwe no gukusanya inkunga yari igamije gushyigikira ibikorwa
byo kubungabunga no guhererekanya umuco nyarwanda binyuze mu muryango CEKA i
Rwanda. Ibi bigaragaza ko gahunda yo gusigasira umuco itari igice cy’indirimbo
ze gusa, ahubwo ko ari n’intego yakomeje guharanira mu buzima bwe.
Kwizihiza imyaka 80 y’amavuko n’imyaka 60 mu muziki kwa
Cécile Kayirebwa ni umwanya wo kureba kure y’ibirori ubwabyo. Ni ugusubiza
amaso inyuma ku rugendo rw’umuhanzi wahisemo gukoresha impano ye mu kubungabunga
umuco, kumenyekanisha igihugu no guha abantu indirimbo zikomeza kubaho n’igihe
gihita.
Abitabiriye ibirori bye, barimo Minisitiri Olivier
Nduhungirehe na Tito Rutaremara, bahuriye n’abahanzi, inshuti n’abagize
umuryango we mu kwizihiza iyi ntambwe ikomeye.
Ariko ubutumwa bukomeye bw’iyi sabukuru buri no mu byo
Kayirebwa yavuze: umuziki ni ubuzima bwe, kandi aracyafite ubushake bwo
gukomeza kuwukora.
Mu gihe igitabo kivuga ku buzima bwe kiri gutegurwa, hari
icyizere ko amateka ye azakomeza kumenyekana mu buryo burenze indirimbo ze. Ku
bakuze, ni urwibutso rw’imyaka bamaze bakurikirana inganzo ye; ku bakiri bato,
ni amahirwe yo kumenya umuhanzi wagaragaje ko kurinda umuco no kuwugeza ku Isi
bishoboka.
Cécile Kayirebwa yujuje imyaka 80, ariko umurage we
ntupimirwa ku myaka amaze ku Isi. Upimirwa ku ndirimbo, ku muco no ku bantu
azasigira isomo ko ibihangano bifite imizi bikomeza kugira agaciro n’igihe
ibisekuru bihinduka.
AMASHUSHO: Umuhanzikazi wagwije
ibigwi, Cecile Kayirebwa yakorewe ibirori byo kwizihiza imyaka 80 y’amavuko,
n’imyaka 60 ishize ari mu muziki. Ni ibirori byabaye kuri iki Cyumweru,
byasusurukijwe n’abahanzi barimo Ange na Pamella, Alouette, Mani Martin, Kenny
Mirasano, Bolingo Paccy, n’abandi. Ibi birori byitabiriwe n’Umuyobozi Mukuru
w'Urwego rw'Inararibonye rw'u Rwanda, Tito Rutaremara, abo mu muryango we,
inshuti n’abandi. Ni isabukuru yanahujwe n’ubuhamya bw’abantu banyuzwe
n’inganzo ye. Mu ijambo rye, Kayirebwa yashimangiye ko umuziki ari bwo buzima
bwe. #inyarwandanews


