Minisitiri Nduhungirehe mu bitabiriye ibirori by’isabukuru y'imyaka 80 ya Cécile Kayirebwa

Imyidagaduro - 26/10/2026 9:56 AM
Share:

Umwanditsi:

Minisitiri Nduhungirehe mu bitabiriye ibirori by’isabukuru y'imyaka 80 ya Cécile Kayirebwa

Imyaka 80 y’amavuko n’imyaka 60 mu rugendo rw’umuziki ni igihamya cy’ubuzima bw’umuhanzikazi Cécile Kayirebwa, wamaze imyaka myinshi abika amateka, umuco n’ubutumwa bw’Abanyarwanda mu ndirimbo. Mu birori byo kwizihiza iyi ntambwe ikomeye, yagaragaje ko umuziki ukomeje kuba igice cy’ingenzi mu buzima bwe, anashimangira ko ataragera ku musozo w’urugendo rwe mu buhanzi.

Ibi birori byabaye ku Cyumweru, tariki ya 25 Ukwakira 2026 kuri Hôtel des Mille Collines, byari umwanya wo kwizihiza ubuzima bw’umuhanzikazi wubatse izina mu muziki gakondo, ariko nanone bigaragaza uburyo ibihangano bye byakomeje guhuza Abanyarwanda bo mu bihe n’ibisekuru bitandukanye.

Mu bitabiriye ibi birori harimo Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane, Olivier Nduhungirehe, na Tito Rutaremara, Umuyobozi w’Urwego Ngishwanama rw’Inararibonye mu Rwanda. Hari kandi abo mu muryango wa Kayirebwa, inshuti ze, abahanzi n’abandi bafana bamaze imyaka bakurikirana urugendo rwe mu muziki.

Ibirori byaranzwe n’indirimbo, ubuhamya n’ibihe byo kwibuka urugendo rw’uyu muhanzikazi wamaze imyaka myinshi aharanira ko umuziki n’umuco nyarwanda bikomeza guhabwa agaciro.

Abahanzi barimo Ange na Pamella, Alouette, Mani Martin, Kenny Mirasano na Bolingo Paccy ni bamwe mu basusurukije abari aho, bagira uruhare mu gutuma uyu munsi uba igitaramo cyo guha icyubahiro umunyabigwi wubatse izina mu muziki nyarwanda

Uretse ibitaramo, abitabiriye ibi birori banasangije abandi ubuhamya bugaragaza icyo Cécile Kayirebwa yabasigiye binyuze mu bihangano bye. Kuri bamwe, indirimbo ze ni urwibutso rw’ubuzima banyuzemo; ku bandi, ni isomo ry’umuco, ururimi, amateka n’indangagaciro z’Abanyarwanda.

Ibi byongeye kugaragaza ko umurage w’umuhanzi utagarukira ku ndirimbo yasohoye cyangwa ku myaka amaze ku rubyiniro gusa, ahubwo ugaragarira no ku bantu yagizeho ingaruka n’uburyo ibyo yakoze bikomeza kugira agaciro uko ibihe bihinduka.

Mu ijambo rye, Cécile Kayirebwa yashimangiye ko umuziki ari ubuzima bwe. Yagaragaje ko yishimiye kwizihiza iyi sabukuru ari mu Rwanda, anashimira abateguye ibirori bamuhaye umwanya wo gusangira ibyishimo n’abo akunda.

Yashimangiye kandi ko atagamije guhagarika urugendo rwe mu muziki, ahubwo ko azakomeza gukora ibihangano, nubwo amaze imyaka myinshi muri uru ruganda.

Iri jambo rifite igisobanuro cyihariye iyo urebye imyaka amaze aririmba. Ku myaka 80, Kayirebwa aracyafata umuziki nk’igice cy’ingenzi cy’ubuzima bwe, kandi kuba agifite ubushake bwo gukomeza kuwukora ni ubutumwa ku bahanzi bakiri bato ko ubuhanzi bushobora kuramba iyo buherekejwe n’urukundo rw’icyo umuntu akora.

Muri ibi birori kandi, hatangajwe ko hari igitabo kiri gutegurwa kigaruka ku buzima bwe. Biteganyijwe ko kizashyirwa ahagaragara mu minsi iri imbere, kikazaba ubundi buryo bwo kubika no kugeza ku bandi amateka y’uyu muhanzikazi.

Icyo gitabo gitegerejweho gufasha abakiri bato n’abakunzi b’umuziki kumenya byinshi ku buzima bwe, urugendo rw’ubuhanzi bwe n’uruhare yagize mu kubungabunga umuco nyarwanda.

Cécile Kayirebwa yavukiye i Kigali ku wa 22 Ukwakira 1946, mu muryango wakundaga umuziki. Yatangiye kuririmba akiri muto, ndetse akiri ku ishuri yari mu itsinda ry’abaririmbyi n’ababyinnyi bakoraga ibihangano by’umuco nyarwanda.

Impano ye yakomeje gukura, aza no kwandika indirimbo ze bwite. Uko yagiye arushaho kumenya umuco n’ubuvanganzo nyarwanda, ni na ko yubatse umwihariko wo kuririmba indirimbo zifite amagambo akomeye n’ubutumwa bushingiye ku mateka n’indangagaciro by’Abanyarwanda.

Mu 1973, Kayirebwa yavuye mu Rwanda ajya mu Bubiligi, aho yakomeje kubaka ubuzima bwe n’urugendo rw’ubuhanzi. Nubwo yari kure y’igihugu cye, ntiyigeze atererana umuco yari yarakuriyemo.

Hagati ya 1975 na 1980, yagize uruhare mu bikorwa byari bigamije gufasha Abanyarwanda baba mu mahanga gukomeza umuco wabo. Yashinze itsinda ry’umuco ryitwaga Inyange, ryari rigamije kubungabunga umuco nyarwanda no kuwugeza ku rubyiruko.

Mu 1981, yasohoye kaseti ye ya mbere yari igizwe n’indirimbo 11. Zimwe mu zamamaye kuri iyo kaseti ni Ikizungerezi, Marebe, Igikobwa na Uli Mwiza. Iyo kaseti yabaye imwe mu ntambwe zikomeye mu rugendo rwe rw’umuziki w’umwuga.

Nyuma yaho, yakomeje kwagura ubumenyi bwe ku muziki gakondo. Mu 1983, yize umuziki nyarwanda gakondo mu Nzu Ndangamurage y’Ubwami bwa Afurika yo Hagati i Tervuren mu Bubiligi, aho yabonye amahirwe yo kurushaho kumenya no gusigasira amateka y’indirimbo n’imbyino nyarwanda.

Ibi byamufashije kurushaho guhuza ubumenyi bw’umuco n’uburyo bw’umwuga bwo gukora umuziki, bituma aba umwe mu bahanzi bafatwa nk’inkingi ikomeye mu kubungabunga no kumenyekanisha umuziki gakondo nyarwanda.

Mu myaka yakurikiyeho, Kayirebwa yakomeje gusohora ibihangano byagiye byubaka izina rye mu Rwanda no hanze yarwo.

Mu byo yasohoye harimo Interuro (1981), Intambwe (1983), Intego (1986), Ubumanzi (1990), Amahoro (1996), Imyaka 20 Ishize (2000), Ibihozo (2005) na Urukumbuzi, imwe mu mishinga ye yakurikiyeho

Indirimbo ze nka Umunezero, None Twaza, Tarihinda, Numukobwa, Rwanda na Iwacu zigaragaza umwihariko we mu guhuza umuziki n’ubuvanganzo nyarwanda. Zimwe zivuga ku gihugu n’urukundo rwacyo, izindi zikibutsa abantu ibyiza by’umuco, ubuzima n’imibanire y’abantu.

Icyatumye Kayirebwa adahinduka umuhanzi w’igihe gito ni uko indirimbo ze zitibanze ku gususurutsa abantu gusa. Zifite amagambo yumvikana mu buryo bwimbitse, zubakiye ku Kinyarwanda, kandi zikoresha injyana n’imiririmbire bifitanye isano n’umuco nyarwanda.

Mu gihe umuziki w’Isi wagiye uhinduka, Kayirebwa yakomeje guha agaciro injyana gakondo, nubwo hari aho yayihuzaga n’ibikoresho n’uburyo bugezweho bwo gukora umuziki. Ibi byatumye ibihangano bye bishobora kumvikana ku bantu bakunda umuco gakondo no ku bakunzi b’umuziki mpuzamahanga.

Kuri Cécile Kayirebwa, kuririmba indirimbo zishingiye ku muco nyarwanda byabaye uburyo bwo gukomeza kubana n’igihugu cye nubwo yari akiri mu mahanga.

Ibihangano bye byageze ku Banyarwanda bari hirya no hino ku Isi, birimo n’abari baravuye mu gihugu kubera ibihe by’amateka. Indirimbo ze zabafashaga gukomeza kwibuka igihugu, ururimi n’umuco basangiye.

Nyuma yo kumenyekana mu mahanga, yagiye akomeza gutaramira mu bihugu bitandukanye, anagaruka mu Rwanda mu bitaramo byamuhuzaga n’abakunzi be. Yabaye umwe mu bahanzi bagaragaje ko umuco nyarwanda ushobora kugera kure utaretse umwimerere wawo.

Uruhare rwe kandi ntirugarukira ku kuba yararirimbye. Ni n’umwe mu bahanzi bagize uruhare mu gutuma indirimbo gakondo zifatwa nk’umurage ukwiye kwigishwa, kubikwa no guhererekanywa hagati y’ibisekuru.

Mu 2016, ubwo yizihizaga imyaka 70 y’amavuko, ibikorwa byo kumushimira byanahujwe no gukusanya inkunga yari igamije gushyigikira ibikorwa byo kubungabunga no guhererekanya umuco nyarwanda binyuze mu muryango CEKA i Rwanda. Ibi bigaragaza ko gahunda yo gusigasira umuco itari igice cy’indirimbo ze gusa, ahubwo ko ari n’intego yakomeje guharanira mu buzima bwe.

Kwizihiza imyaka 80 y’amavuko n’imyaka 60 mu muziki kwa Cécile Kayirebwa ni umwanya wo kureba kure y’ibirori ubwabyo. Ni ugusubiza amaso inyuma ku rugendo rw’umuhanzi wahisemo gukoresha impano ye mu kubungabunga umuco, kumenyekanisha igihugu no guha abantu indirimbo zikomeza kubaho n’igihe gihita.

Abitabiriye ibirori bye, barimo Minisitiri Olivier Nduhungirehe na Tito Rutaremara, bahuriye n’abahanzi, inshuti n’abagize umuryango we mu kwizihiza iyi ntambwe ikomeye.

Ariko ubutumwa bukomeye bw’iyi sabukuru buri no mu byo Kayirebwa yavuze: umuziki ni ubuzima bwe, kandi aracyafite ubushake bwo gukomeza kuwukora.

Mu gihe igitabo kivuga ku buzima bwe kiri gutegurwa, hari icyizere ko amateka ye azakomeza kumenyekana mu buryo burenze indirimbo ze. Ku bakuze, ni urwibutso rw’imyaka bamaze bakurikirana inganzo ye; ku bakiri bato, ni amahirwe yo kumenya umuhanzi wagaragaje ko kurinda umuco no kuwugeza ku Isi bishoboka.

Cécile Kayirebwa yujuje imyaka 80, ariko umurage we ntupimirwa ku myaka amaze ku Isi. Upimirwa ku ndirimbo, ku muco no ku bantu azasigira isomo ko ibihangano bifite imizi bikomeza kugira agaciro n’igihe ibisekuru bihinduka.

Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga n'Ubutwererane w'u Rwanda, Olivier Nduhungirehe ari kumwe na Ange na Pamella baririmbye mu birori by’isabukuru y’imyaka 80 ya Cécile Kayirebwa

Elisabeth Jeannette ari kumwe n’umuhanzikazi wagwije ibigwi, Cécile Kayirebwa ku isabukuru ye y’amavuko y’imyaka 80


Ibitekerezo (0)

    Inkuru nyamukuru

    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...

    Inkuru bijyanye

    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...
    Loading...