Ibi bibaye nyuma y’uko ku mbuga nkoranyambaga havutse impaka zikomeye ku bijyanye n’imyambarire, by’umwihariko nyuma y’uko bamwe mu bakobwa bari bitabiriye igitaramo cy’umuhanzi Diamond Platnumz basubijwe inyuma, bivugwa ko imyambarire yabo itari ikwije.
Mu butumwa Inteko y’Umuco yanyujije ku mbuga nkoranyambaga zayo ku wa 1 Nzeri 2026, yashyizeho amashusho y’ikiganiro cyatambutse ku rubuga rwa YouTube, aho Ambasaderi Robert Masozera yaganiriye n’ikinyamakuru IGIHE muri 2022, agaragaza ko nubwo hashize imyaka itatu icyo kiganiro gitanzwe, ubutumwa bwacyo bugifite agaciro.
Inteko y’Umuco yagize iti: “Hashize imyaka itatu iki kiganiro gitanzwe n’Intebe y’Inteko Amb. Masozera, ariko ubutumwa yatanze icyo gihe buracyafite agaciro kugeza n’ubu.”
Impaka zatangijwe n’imyambarire mu gitaramo cya Tayc
Icyo gihe Ambasaderi Masozera yari aganiriye na IGIHE nyuma y’impaka zari zaravutse ku mbuga nkoranyambaga bitewe n’imyambarire y’abitabiriye igitaramo cy’umuhanzi Tayc, umuhanzi w’Umufaransa ufite inkomoko muri Cameroun, wakoreye igitaramo mu Mujyi wa Kigali.
Masozera yavuze ko kutavuga rumwe ku myambarire ari ibisanzwe, kuko abantu badashobora kugira imyumvire imwe kuri buri kintu.
Yagaragaje ko hari ababona imyambarire nk’uburenganzira bw’umuntu bwo kwambara uko ashaka, mu gihe abandi bo bumva ko imyambarire ikwiye kujyana n’umuco n’indangagaciro z’abantu.
Gusa, yavuze ko nubwo abantu bashobora kutavuga rumwe ku myambarire yose, hari indangagaciro bakwiye guhuriraho. Ati: “Twumva ko hari ibyo bakwiriye kuvugaho rumwe cyane cyane ku ndangagaciro zigaragarira mu myambarire.”
Yasobanuye ko muri iyo ndangagaciro harimo kwiyubaha, kwiha agaciro, kwitwararika, kutiyandarika no kwanga umugayo.
Ati: “Mu myambarire hagaragaramo indangagaciro yo kwiyubaha, kwiha agaciro, kwitwararika, kutiyandarika, kwanga umugayo. Izo ndangagaciro nubwo abantu batavuga rumwe mu myambarire yindi ariko icyo cyo twemera ko twagihuriraho.”
Imyambarire ishobora kubangamira umuco w’u Rwanda
Masozera yavuze ko imyambarire ishobora kubangamira umuco w’u Rwanda ari myinshi, ariko agaragaza ingero eshatu z’ingenzi. Iya mbere ni imyambarire “iteza cyangwa ishobora guteza uyambaye ikinegu.”
Iya kabiri ni imyambarire igaragaza ubwambure bw’uyambaye, ku buryo yamwambika ubusa, ashingiye ku kuba mu muco w’u Rwanda umuntu atari akwiye kwambara ubusa. Iya gatatu ni imyambarire idahesha nyirayo icyubahiro n’agaciro.
Yavuze ku myambarire yo hambere
Muri iki kiganiro, Ambasaderi Masozera yanagarutse ku bavuga ko mu Rwanda rwo hambere abantu bambaraga mu buryo bushobora gutuma umuntu atekereza ko basaga n’abambaye ubusa.
Yavuze ko ibyo bidakwiye gufatwa nk’ikimenyetso cy’uko ubwambure bwari indangagaciro y’umuco w’Abanyarwanda, ahubwo ko byari bifitanye isano n’ubushobozi n’amikoro byari bihari.
Ati: “Buriya nubwo bigaragara ko abantu bo hambere basaga n’abambaye ubusa ariko buriya mu buryo bari bafite, mu mikoro bari bafite ntako batabaga bagize kugira ngo bikingire cya kinegu, birinde ubwambure, biheshe icyubahiro.”
Yasobanuye ko amateka agaragaza ko hari igihe abantu babayeho bambaye ubusa, ariko nyuma bakagenda bashaka ibisubizo byo kwambika imibiri yabo, bakoresha ibikoresho babonaga birimo ibimera n’impu.
Yavuze ko bamaze kubona iyo myambaro, ikintu cya mbere bihutiye ari uguhisha ubwambure, cyane cyane igice cyo hepfo, bitewe n’ubushobozi bari bafite muri icyo gihe.
Ati: “Amateka agaragaza ko hari igihe abantu babayeho bambara ubusa buriburi, nyuma bagenda bishakira ibisubizo baza kugera aho bashyiraho imyambaro bashingiye ku bimera no ku mpu.”
Yakomeje avuga ko uko imyambaro yagiye iboneka, Abanyarwanda bayobotse vuba uburyo bwo kwambara bikwije. Ati: “Aho imyambaro y’imyenda iziye, Abanyarwanda bari mu bantu bayobotse byihuse batangira kwambara bikwije.”
“Abantu ntabwo bakwiriye kwitiranya umuco n’amateka”
Mu butumwa bwe, Ambasaderi Masozera yashimangiye ko abantu badakwiye kwitiranya uko abantu babayeho mu bihe bitandukanye n’indangagaciro z’umuco. Ati: “Abantu ntabwo bakwiriye kwitiranya umuco n’amateka.”
Yasobanuye ko kuba hari ibihe Abanyarwanda batashoboraga kubona imyambaro ihagije kubera ubushobozi bwari buke, bitagomba gufatwa nk’ikimenyetso cy’uko umuco wabo washimishwaga no kwambara ubusa.
Ahubwo, yavuze ko iyo ubushobozi buza kuba buhari, abantu bari gushaka uko bambara bikwije. Ati: “Ya myambarire bavuga ngo umuntu ntabwo yabaga yambaye hejuru cyangwa hasi, buriya kiriya gihe mu bushobozi bwariho, mu ngorane zari ziriho ngo umuntu abone icyo yambara, ikintu cya mbere bihutiraga kwari uguhisha ubwambure. Iyo babishobora bari no kwikwiza bakambara.”
Ubutumwa bugarutse mu gihe iki kibazo cyagarutse
Kongera gusangiza ubu butumwa nyuma y’imyaka itatu bije mu gihe ikibazo cy’imyambarire gikomeje guteza impaka mu Rwanda, cyane cyane ku mbuga nkoranyambaga.
Impaka z’ubu zongeye gukurura ibitekerezo bitandukanye ku burenganzira bw’umuntu bwo kwambara uko ashaka, aho umuco n’indangagaciro bigarukira ndetse n’icyakorwa mu gihe imyambarire y’umuntu itumvikanyweho mu ruhame.
Mu butumwa bwayo, Inteko y’Umuco ntiyagarukiye ku mpaka nshya gusa, ahubwo yongeye kwibutsa ko igitekerezo cyatanzwe na Ambasaderi Masozera muri 2022 kigifite agaciro.
Ibyo bigaruka cyane ku ndangagaciro zo kwiyubaha, kwiha agaciro, kwirinda ikinegu no guha umuntu icyubahiro, ariko kandi bikibutsa ko mu gusobanura umuco n’amateka hakwiye kubaho itandukaniro hagati y’uko abantu babayeho bitewe n’ubushobozi bw’igihe n’indangagaciro umuryango wagenderagaho.
Ni muri urwo rwego Inteko y’Umuco aongeye gushyira ahagaragara ubutumwa bwa Ambasaderi Masozera, mu gihe impaka ku myambarire zikomeje kuvugisha benshi, ishaka kwibutsa ko gusobanura umuco bisaba no gusobanukirwa amateka yawugizemo uruhare.

