Iyi filime yakozwe na Marie-Clémentine Dusabejambo, igaruka
ku buzima bw’Abanyarwanda nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994,
by’umwihariko urugendo rwo kwiyubaka, kubabarirana no kongera kubana hagati
y’abarokotse Jenoside n’abayigizemo uruhare.
Kuba ‘Ben’Imana’ yaratoranyijwe ngo ihagararire u Rwanda mu
bihembo bya Oscars ni amateka mashya kuri sinema nyarwanda, kuko ari bwo bwa
mbere igihugu kigize filime cyohereza mu cyiciro cyihariye cya filime
mpuzamahanga ndende, kizwi nka ‘Best International Feature Film’.
Aya mateka yatangajwe n’ikigo cyigenga cya Alexander, gikorera mu bijyanye na sinema n’ikwirakwizwa ryayo, kiyobowe n’umushoramari n’umunyemari wa filime Cameron Lamb.
Iki kigo kandi giherutse kubona
uburenganzira bwo gukwirakwiza iyi filime mu bihugu bikoresha Icyongereza,
kikaba cyarateganyije ko izerekanwa mu Bwongereza no muri Leta Zunze Ubumwe za
Amerika mu 2027.
‘Ben’Imana’
yakoze amateka i Cannes, ikomeza urugendo mpuzamahanga
Kugera kwa ‘Ben’Imana’ muri Oscars si intambwe yatangiye uyu
munsi. Iyi filime imaze kwigaragaza mu maserukiramuco akomeye ya sinema ku
rwego mpuzamahanga, aho yakiriwe neza n’abakurikiranira hafi uru ruganda.
Muri Gicurasi 2026, ‘Ben’Imana’ yerekanwe bwa mbere mu
iserukiramuco rya sinema rya Cannes mu Bufaransa, mu cyiciro cya ‘Un Certain
Regard’, cyibanda kuri filime zigaragaza udushya n’imvugo nshya mu buhanzi bwa
sinema.
Muri iri serukiramuco, iyi filime yegukanye igihembo cya
‘Caméra d’Or’, gihabwa filime ya mbere yakozwe n’umuyobozi wa sinema, ndetse
n’igihembo cya FIPRESCI, gitangwa n’ishyirahamwe mpuzamahanga ry’abanyamakuru
n’abasesenguzi ba sinema.
Ibihembo bibiri byahawe ‘Ben’Imana’ byayihaye umwanya
ukomeye mu biganiro by’abakurikiranira hafi sinema ku rwego mpuzamahanga,
binongera kumenyekanisha izina rya Marie-Clémentine Dusabejambo nk’umwe mu
bayobozi ba filime nyarwanda bashoboye kugeza inkuru zishingiye ku buzima
bw’Abanyarwanda ku ruhando mpuzamahanga.
Nyuma ya Cannes, iyi filime yakomeje urugendo rwayo,
yerekana bwa mbere muri Amerika ya Ruguru mu iserukiramuco rya sinema rya
Toronto International Film Festival muri Canada.
Mu Ukwakira 2026, itegerejwe kandi mu iserukiramuco rya BFI
London Film Festival mu Bwongereza, aho izerekanwa bwa mbere muri icyo gihugu.
Uru rugendo rugaragaza ko ‘Ben’Imana’ itagarukiye ku kuba
inkuru ivuga ku mateka y’u Rwanda, ahubwo ko ari filime iri kugera ku bantu bo
mu bihugu bitandukanye, ibagezaho ibibazo by’ubumuntu, kubabarirana n’ingaruka
z’amateka ku buzima bw’abantu.
Inkuru
ya Vénéranda n’urugendo rwo kubabarirana nyuma ya Jenoside
‘Ben’Imana’ ishingiye ku nkuru ibera mu mwaka wa 2012, nyuma
y’imyaka 18 Jenoside yakorewe Abatutsi ibaye. Igaruka ku buzima bw’abaturage bo
mu mudugudu umwe mu Rwanda, aho abarokotse Jenoside n’abayigizemo uruhare
bahura n’imbogamizi zo kongera kubana no kubaka umubano mushya.
Umunyarwandakazi witwa Vénéranda ni we uba ku isonga ry’iyi
nkuru. Amaze imyaka myinshi afasha abarokotse Jenoside n’imiryango
y’abayigizemo uruhare kuganira ku byababayeho, bakavuga amagambo batigeze
babasha kubwirana ndetse bakagerageza kubaka inzira igana ku bwiyunge.
Ni urugendo rutoroshye, kuko kubana nyuma y’amateka akomeye
nk’aya bisaba ubutwari, kwiyumanganya no kwemera guhangana n’ibikomere byasizwe
n’ibyabaye.
Ariko nubwo Vénéranda amara igihe afasha abandi guhangana
n’amateka yabo, biramugora iyo na we ubwe agezweho n’ikibazo gifitanye isano
n’aya mateka.
Ubuzima bw’umukobwa we butangira kugirana isano n’ibyabaye
mu gihe cyashize, bituma Vénéranda ahura n’ibibazo yari amaze igihe afasha
abandi guhangana na byo. Aho kugira ngo akomeze kuba umuntu ufasha abandi
kubona amagambo yo kuvuga, na we agomba gushaka amagambo ye bwite no gufata
ibyemezo bitoroshye.
Iyi nkuru yubakiye ku gitekerezo cy’uko kubabarira abandi
bishobora koroha iyo ibikomere “bitatureba” mu buryo butaziguye, ariko
bikagorana cyane iyo amateka “adukomerekeje” cyangwa agakomereza abo dukunda.
Binyuze kuri Vénéranda, ureba filime ashyirwa imbere
y’ibibazo bikomeye: Ese umuntu ashobora gufasha abandi kubabarirana ariko we
ubwe bikamugora? Ni gute amateka y’umuryango ashobora kugira ingaruka ku buzima
bw’abawugize nyuma y’imyaka myinshi? Kandi se, ni iki gikenewe kugira ngo
abantu bahangane n’ukuri kwabayeho, babashe kongera kubana?
Ibi bibazo ni byo biha ‘Ben’Imana’ uburemere, kuko
itagarukira ku kuvuga ibyabaye mu mateka, ahubwo inasesengura uko ayo mateka
akomeza kugira ingaruka ku marangamutima, ku mibanire no ku byemezo abantu
bafata mu buzima bwabo bwa buri munsi.
Mu bakinnyi bagaragara muri ‘Ben’Imana’ harimo Isabelle
Kabano, umaze kumenyekana mu ruganda rwa sinema kubera uruhare rwe muri filime
zitandukanye.
Isabelle Kabano yamenyekanye cyane ku rwego mpuzamahanga
binyuze muri filime ‘Small Country: An African Childhood’ yo mu 2021, aho
yashimwe kubera uko yagaragaje imico n’amarangamutima by’umuntu yari afiteho
inshingano zo gukina.
Muri ‘Ben’Imana’, uyu mukinnyi akorana n’abakinnyi bashya
barimo Clémentine U. Nyirinkindi na Kesia Kelly Nishimwe, iyi ikaba ari filime
yabo ya mbere bakinnye igenewe kwerekanwa ku rwego runini rwa sinema.
Kwinjiza abakinnyi bashya mu mushinga nk’uyu ni kimwe mu
bigaragaza amahirwe filime nyarwanda zishobora gutanga ku bafite impano,
bakabona uburyo bwo kwinjira mu ruganda no kwigaragaza mu nkuru zifite ireme.
Marie-Clémentine
Dusabejambo yongeye kugaragaza ubushobozi bwa sinema nyarwanda
Marie-Clémentine Dusabejambo ni we wanditse akanayobora
‘Ben’Imana’, afatanyije na Delphine Agut mu kwandika inkuru yayo.
Uyu muyobozi wa filime yahisemo inkuru ifite aho ihuriye
n’amateka n’imibereho y’Abanyarwanda, ariko akayubaka ku marangamutima
n’ibibazo by’abantu ku giti cyabo. Ibi bituma ureba filime atabona gusa amateka
y’igihugu, ahubwo anasobanukirwa ingaruka ashobora kugira ku mibanire y’abantu
n’imiryango yabo.
Amashusho y’iyi filime yafashwe na Mostafa El Kashef, mu
gihe umuziki w’umwimerere wayihimbiwe n’umuhanzi nyarwanda Igor Mabano.
Kuba Igor Mabano yaragize uruhare mu gukora umuziki w’iyi
filime na byo ni umwanya wo kugaragaza ko abahanzi nyarwanda bashobora kugira
uruhare mu mishinga ya sinema, bakongerera inkuru imbaraga binyuze mu muziki.
Ikindi cyihariye kuri ‘Ben’Imana’ ni uko yafatiwe amashusho
yose mu Rwanda, ikaba yarakozwe ahanini n’abakozi b’Abanyarwanda. Ibi
bigaragaza ko u Rwanda rutatanze gusa inkuru n’ahantu hafatirwa amashusho,
ahubwo ko n’impano z’Abanyarwanda zagize uruhare rukomeye mu kuyishyira mu
bikorwa.
Iyi filime yakozwe ku bufatanye bw’ibihugu byinshi, aho u
Rwanda na Gabon ari byo byagize uruhare runini mu kuyihuriza hamwe, mu gihe u
Bufaransa, Norvege na Côte d’Ivoire na byo byagize uruhare nk’abafatanyabikorwa
bato ugereranyije n’ibihugu byombi bya mbere.
Ubu bufatanye bwafashije iyi filime kubona uburyo bwo kugera
ku rwego mpuzamahanga, mu gihe igumana ishingiro ryayo rishingiye ku buzima
n’amateka y’u Rwanda.
‘Ben’Imana’
izerekanwa mu Bwongereza no muri Amerika mu 2027
Usibye kuba yaratoranyijwe ngo ihagararire u Rwanda mu
rugendo rwo guhatanira Oscars, ‘Ben’Imana’ inategerejwe mu masoko akomeye ya
sinema ku rwego mpuzamahanga.
Ikigo Alexander, cyabonye uburenganzira bwo gukwirakwiza iyi
filime mu ndimi zikoreshwa mu bihugu bikoresha Icyongereza muri Nzeri 2026,
cyatangaje ko izatangira kwerekanwa mu nzu za sinema mu Bwongereza ku wa 19
Gashyantare 2027.
Nyuma yaho, biteganyijwe ko izatangira kwerekanwa muri Leta
Zunze Ubumwe za Amerika muri Werurwe 2027. Ibi bizafasha abantu benshi
kurushaho kumenya inkuru yayo, ndetse binongere amahirwe yo kugera ku bandi
bakunzi ba sinema batari abo mu karere u Rwanda ruherereyemo.
Ikigo mk2 films cyo mu Mujyi wa Paris mu Bufaransa ni cyo
gishinzwe kugurisha uburenganzira bwo kwerekana iyi filime ku masoko
mpuzamahanga.
Icyakora, kuba ‘Ben’Imana’ yaratoranyijwe ngo ihagararire u
Rwanda muri Oscars ntibivuze ko yamaze gutsinda igihembo. Ni intambwe ya mbere
mu rugendo rwo guhatanira iki gihembo, aho izaba ihanganye n’izindi filime
zatoranyijwe n’ibihugu bitandukanye.
Nubwo bimeze bityo, kuba u Rwanda rufite filime ya mbere
yoherejwe muri iki cyiciro ni amateka akomeye kuri sinema nyarwanda.
Binagaragaza ko inkuru z’Abanyarwanda zishobora kurenga imbibi z’igihugu,
zikagera ku ruhando mpuzamahanga, zikagira uruhare mu biganiro ku mateka,
ubumuntu, imbabazi n’uburyo abantu bashobora kongera kubana nyuma y’ibikomere
bikomeye.
Kuri Marie-Clémentine Dusabejambo n’abandi bagize uruhare
muri uyu mushinga, ‘Ben’Imana’ ni urugero rw’uko inkuru ishingiye ku buzima
bw’Abanyarwanda ishobora kugira agaciro karenze imbibi z’igihugu, ikagera ku
bantu bo hirya no hino ku Isi.
Ubu, urugendo rwa ‘Ben’Imana’ rukomeje, aho amaso ahanzwe ku
buryo izitwara mu rugendo rwo guhatanira Oscars no ku buryo izakirwa
n’abazayireba mu Bwongereza, muri Amerika no mu yandi masoko mpuzamahanga.

